ქისი — ქართული ვაზისა და ღვინის გამორჩეული ჯიში
ქისი ქართული ვაზის ერთ-ერთი გამორჩეული თეთრყურძნიანი ჯიშია, რომელიც განსაკუთრებით დაკავშირებულია კახეთთან და ქართულ ტრადიციულ მეღვინეობასთან. იგი საინტერესოა არა მხოლოდ თავისი ისტორიული წარმოშობითა და გავრცელების არეალით, არამედ იმითაც, რომ ქისის ყურძნისგან შესაძლებელია როგორც ევროპული ტექნოლოგიით დამზადებული მსუბუქი და არომატული თეთრი ღვინის, ისე ქვევრის მეთოდით დაყენებული, უფრო სხეულიანი და ინტენსიური ქარვისფერი ღვინის მიღება.
ქისი ქართული აბორიგენული ვაზის ჯიშია და კახეთის ვაზის ჯიშთა ჯგუფს მიეკუთვნება. ღვინის ეროვნული სააგენტოს მონაცემებით, ჯიშის სინონიმად გვხვდება სახელწოდება დამპალა. ქისისგან შესაძლებელია სხვადასხვა ტიპის ღვინის წარმოება — მშრალი ევროპული და კახური ტრადიციული ღვინო, ბუნებრივად ნახევრად ტკბილი, შემაგრებული და სადესერტო ღვინო.
დღეს ქისი განსაკუთრებით საინტერესოა ქართული ღვინის თანამედროვე კულტურაში, რადგან მისი განსაკუთრებული არომატული და გემოვნური თვისებები კარგად ვლინდება როგორც კლასიკური ევროპული მეთოდით, ისე ქვევრში, ქართული ტრადიციული ტექნოლოგიით დაყენებისას.
რა არის ქისი?
ქისი არის ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში, რომლის ბუნებრივი წარმოშობის ძირითად კერად კახეთი ითვლება. იგი განსაკუთრებით დაკავშირებულია კახეთის ისტორიულ მევენახეობის ზონებთან.
ქისი საშუალო სიმწიფის პერიოდის ჯიშია. მისი ყურძნის წვენში შაქრიანობა, ღვინის ეროვნული სააგენტოს აღწერის მიხედვით, დაახლოებით 20,0–22,0%-ს აღწევს, ხოლო საერთო მჟავიანობა — 7,7–8,5 გ/ლ-ს. ეს მაჩვენებლები მნიშვნელოვანია ღვინის დასამზადებლად, რადგან შაქრისა და მჟავიანობის ასეთი თანაფარდობა ხელს უწყობს როგორც ალკოჰოლის შესაბამისი პოტენციალის, ისე ღვინის ცოცხალი სტრუქტურის ჩამოყალიბებას.
ქისი განსაკუთრებით საინტერესო ჯიშია იმ თვალსაზრისითაც, რომ მისი ყურძენი სხვადასხვა ტიპის ღვინის დასამზადებლად გამოიყენება. სწორედ ამიტომ მას მხოლოდ ერთ კონკრეტულ სტილთან ვერ დავაკავშირებთ.
ქისის წარმოშობა და ისტორია
ქისი კახეთის ტრადიციულ ვაზის ჯიშებს მიეკუთვნება. მისი ისტორიის შესახებ ყველა საკითხი ერთნაირად დადგენილი არ არის და ჯიშის ზუსტი ასაკის შესახებ სხვადასხვა მოსაზრება არსებობს.
ისტორიული და ამპელოგრაფიული წყაროების მიხედვით, ქისი კახეთის ადგილობრივ ჯიშთა ჯგუფთან არის დაკავშირებული. ეროვნული ღვინის სააგენტოს ინგლისურენოვან აღწერაში აღნიშნულია, რომ ჯიში კახეთის მკვიდრია და გარკვეული პერიოდის განმავლობაში მისი ფართოდ გავრცელება მნიშვნელოვნად შემცირდა. განსაკუთრებით რთული აღმოჩნდა ჯიშის მდგომარეობა საბჭოთა პერიოდში, როდესაც უფრო მაღალმოსავლიან და ფართოდ გავრცელებულ ჯიშებს, მათ შორის რქაწითელს, მეტი ყურადღება ექცეოდა.
ქისის ისტორიის ერთ-ერთი საინტერესო თავისებურება სწორედ მისი თითქმის გაქრობის საფრთხეა. ღვინის ეროვნული სააგენტოს მიხედვით, ჯიში XX საუკუნის ბოლოსთვის თითქმის გადაშენების პირას მივიდა, თუმცა კახეთში შემორჩენილი ძველი ვაზებისა და ადგილობრივი მევენახეების ძალისხმევის შედეგად მისი აღდგენა და ხელახალი გავრცელება გახდა შესაძლებელი.
ამ თვალსაზრისით, ქისი მხოლოდ კიდევ ერთი ქართული ყურძნის ჯიში არ არის — ის ქართული მევენახეობის იმ ჯიშებს შორისაა, რომელთა შენარჩუნებას განსაკუთრებული მნიშვნელობა ჰქონდა.
სად არის გავრცელებული ქისი?
ქისი ძირითადად კახეთის რეგიონთან არის დაკავშირებული. ისტორიულად იგი განსაკუთრებით გვხვდება შიდა კახეთის ტერიტორიაზე.
თანამედროვე წყაროებში ქისის მნიშვნელოვანი კერაა ახმეტის მუნიციპალიტეტი, ხოლო განსაკუთრებით საინტერესოა სოფელი მაღრაანის მიკროზონა.
ქისი მაღრაანის სახელწოდებით ცალკე დაცულ ადგილწარმოშობის კატეგორიაშიც არის წარმოდგენილი — „ქისი მაღრაანი“ (Kisi Magraani). ეს სახელწოდება რეგისტრირებულია დაცული ადგილწარმოშობის დასახელებად და მისთვის განსაზღვრულია კონკრეტული გეოგრაფიული მიკროზონა ახმეტის მუნიციპალიტეტში.
მაღრაანის მიკროზონაში შედის:
- მაღრაანი;
- ფიჩხოვანი;
- არგოხი;
- ბაბანეური.
მიკროზონა მდებარეობს დაახლოებით 400–800 მეტრის სიმაღლეზე ზღვის დონიდან, ხოლო ბუნებრივი საზღვრები და ადგილობრივი კლიმატური პირობები მნიშვნელოვან როლს ასრულებს აქ წარმოებული ღვინის ხასიათის ჩამოყალიბებაში.
ქისი და „ქისი მაღრაანი“
„ქისი“ და „ქისი მაღრაანი“ ერთი და იმავე ვაზის ჯიშს უკავშირდება, თუმცა „ქისი მაღრაანი“ უკვე კონკრეტულ გეოგრაფიულ წარმოშობასა და წარმოების წესებთან დაკავშირებული სახელწოდებაა.
Kisi Magraani დაცული ადგილწარმოშობის ღვინოა და მისი წარმოებისთვის მხოლოდ ქისის ყურძნის გამოყენებაა დაშვებული. რეგულაციით სხვა ჯიშების შერევა აკრძალულია.
„ქისი მაღრაანის“ ღვინო შეიძლება იყოს ორი ძირითადი ტიპის:
- თეთრი მშრალი;
- ქარვისფერი მშრალი.
თეთრი ღვინის ფერი შეიძლება მერყეობდეს ღია ჩალისფერიდან ღია ოქროსფერამდე. მის არომატულ პროფილში აღწერილია ველის ყვავილების, ვაშლის, მსხლის, ატმისა და ციტრუსის ტონები. დაძველებისას შეიძლება უფრო მკაფიოდ გამოვლინდეს გამომშრალი ბალახისა და ჩირის არომატები.
ქარვისფერი „ქისი მაღრაანი“ უფრო ინტენსიური და სხეულიანია. ახალგაზრდა ღვინოში ხილის, განსაკუთრებით ვაშლის, მსხლისა და ატმის, არომატები დომინირებს, ხოლო დაძველებისას შეიძლება განვითარდეს ნუშისა და გამხმარი გარგარის ტონები.
როგორი ჯიშია ქისი?
ქისი ძირითადად საღვინე ჯიშია და მისი მთავარი ღირებულება ღვინის ხარისხში ვლინდება.
ღვინის ეროვნული სააგენტოს აღწერის მიხედვით, ევროპული წესით დაყენებული ქისის ღვინო ხასიათდება ღია ჩალისფერი შეფერილობით, სასიამოვნო ჯიშური არომატითა და ნაზი, ჰარმონიული გემოთი. კახური წესით დაყენებისას კი ღვინო უფრო მუქი და სხეულიანი ხდება.
ქისის ერთ-ერთი მთავარი უპირატესობა სწორედ მისი მრავალფეროვნებაა: ერთი და იგივე ჯიშისგან შესაძლებელია საკმაოდ განსხვავებული ხასიათის ღვინის მიღება იმის მიხედვით, თუ რა ტექნოლოგიას იყენებს მეღვინე.
ქისი ევროპული მეთოდით
ევროპული მეთოდით დაყენებული ქისი ჩვეულებრივ უფრო ნათელი ფერისა და მსუბუქი სტრუქტურის ღვინოს იძლევა.
ამ სტილში განსაკუთრებით საინტერესოა მისი არომატული მხარე. ოფიციალურ აღწერებში ქისის ევროპული ტიპის ღვინოს უკავშირდება ყვავილოვანი ხასიათი და ისეთი არომატული და გემოვნური ტონები, როგორიცაა:
- მსხალი;
- ციტრუსი;
- მწვანე ჩაი;
- ყვავილოვანი ნოტები.
ამ ტიპის ქისი შეიძლება განსაკუთრებით საინტერესო იყოს მათთვის, ვისაც არომატული, სუფთა და შედარებით მსუბუქი თეთრი ღვინოები მოსწონს.
მისი მჟავიანობა ღვინოს სიხალისესა და სტრუქტურას აძლევს, ხოლო ჯიშური არომატი მას ჩვეულებრივი ნეიტრალური თეთრი ღვინისგან განასხვავებს.
ქისი ქვევრში
ქვევრი ქისის ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო მიმართულებაა.
ქართული ტრადიციული მეთოდით ქისის დაყენებისას ყურძნის ტკბილი კანთან, წიპწასთან და სხვა მყარ ნაწილებთან ერთად დუღს. ასეთი ტექნოლოგია ღვინოს უფრო ინტენსიურ ფერს, სხეულს, სტრუქტურასა და ტანინების უფრო მკაფიო შეგრძნებას აძლევს.
ქვევრის ქისი ხშირად იღებს ქარვისფერ ან უფრო მუქ ოქროსფერ შეფერილობას. მის არომატულ პროფილში შეიძლება გამოჩნდეს გარგრის, მანგოს, ცაცხვის, ფორთოხლისა და კაკლის მსგავსი ტონები.
ამიტომ ქვევრის ქისი და ევროპული მეთოდით დაყენებული ქისი შეიძლება ერთი ჯიშისგან დამზადებული ორი საკმაოდ განსხვავებული ღვინო იყოს.
ეს განსხვავება ერთ-ერთი მთავარი მიზეზია, რის გამოც ქისი ქართული მეღვინეობის საინტერესო ჯიშად ითვლება.
ქისის ღვინის არომატი და გემო
ქისის ღვინის ზუსტი გემოვნური პროფილი დამოკიდებულია ჯიშზე, ვენახის ადგილმდებარეობაზე, მოსავლის დროზე, ნიადაგზე, მეღვინეობის მეთოდზე და დაძველებაზე.
თუმცა ზოგადად ქისის ღვინოში შეიძლება შეგვხვდეს:
ევროპულ სტილში:
- ყვავილოვანი არომატები;
- მსხალი;
- ციტრუსი;
- მწვანე ჩაი;
- მსუბუქი ხილის ტონები;
- ნაზი და ჰარმონიული გემო.
ქვევრის სტილში:
- გარგარი;
- ატამი და სხვა ყვითელი ხილი;
- მანგო;
- ციტრუსის კანი;
- ფორთოხლის ტონები;
- კაკალი;
- ჩირის არომატები;
- უფრო მკვეთრი სტრუქტურა და სხეული.
ეს არ ნიშნავს, რომ ყოველი ქისის ღვინო აუცილებლად ყველა ამ არომატს გამოავლენს. ღვინის საბოლოო ხასიათი მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული კონკრეტულ ვენახსა და დაყენების ტექნოლოგიაზე.
ქისის მჟავიანობა და შაქრიანობა
ქისის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ტექნოლოგიური მახასიათებელია ყურძნის წვენის შედარებით კარგი შაქრიანობა და მჟავიანობა.
ღვინის ეროვნული სააგენტოს მონაცემებით, ქისის ყურძნის წვენში შაქრიანობა დაახლოებით 20–22%, ხოლო მჟავიანობა 7,7–8,5 გ/ლ ფარგლებშია.
ეს მონაცემები მნიშვნელოვანია იმიტომ, რომ ღვინის ხარისხი მხოლოდ ყურძნის შაქრიანობაზე არ არის დამოკიდებული. მჟავიანობა ღვინოს სიხალისესა და სტრუქტურას მატებს, ხოლო შაქრიანობა დუღილის შედეგად ალკოჰოლის პოტენციურ დონეს განსაზღვრავს.
ქისის შემთხვევაში ამ ორი კომპონენტის თანაფარდობა ერთ-ერთი მიზეზია, რის გამოც ჯიშს მრავალფეროვანი ღვინის სტილის მიღება შეუძლია.
ქისის სიმწიფის პერიოდი
ქისი საშუალო სიმწიფის პერიოდის ჯიშად არის აღწერილი.
ღვინის ეროვნული სააგენტოს ინგლისურენოვან მასალაში აღნიშნულია, რომ ქისი რქაწითელზე ადრე მწიფდება და ჩვეულებრივ მოსავლის აღებისთვის მზადდება სექტემბრის ბოლო ორ კვირაში.
მოსავლის აღების ზუსტი დრო ყოველწლიურად შეიძლება შეიცვალოს ამინდის, ვენახის მდებარეობისა და მევენახის მიზნის მიხედვით.
თუ მეღვინეს სურს უფრო ახალი და არომატული ღვინის მიღება, რთვლის დროის შერჩევა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია. უფრო ხანგრძლივი სიმწიფე კი შეიძლება გავლენას ახდენდეს შაქრის, მჟავიანობისა და საბოლოო ღვინის არომატული პროფილის თანაფარდობაზე.
ქისის ვაზის გამძლეობა და დაავადებები
ქისის გავრცელებასა და მოვლაზე საუბრისას მნიშვნელოვანია მისი აგრობიოლოგიური თავისებურებებიც.
ღვინის ეროვნული სააგენტოს მიხედვით, ქისი შედარებით გამძლეა ყინვის, გვალვისა და ჭრაქის (downy mildew) მიმართ, თუმცა უფრო მგრძნობიარეა ნაცრისა (powdery mildew) და შავი სიდამპლის (black rot) მიმართ.
ეს თავისებურებები მევენახისთვის პრაქტიკულად მნიშვნელოვანია, რადგან ჯიშის წარმატებული მოყვანა დამოკიდებულია არა მხოლოდ ნიადაგსა და კლიმატზე, არამედ ვენახის სწორ მოვლასა და დაავადებების დროულ კონტროლზეც.
რატომ შემცირდა ქისის გავრცელება?
ქისის ისტორიის ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო ნაწილი მისი თითქმის გაქრობაა.
საბჭოთა პერიოდში ქართული მევენახეობა დიდწილად ორიენტირებული გახდა ფართოდ გავრცელებულ და შედარებით მაღალმოსავლიან ჯიშებზე. ასეთ პირობებში ქისი, რომელსაც გარკვეული აგრონომიული სირთულეები და შედარებით დაბალი გავრცელება ჰქონდა, თანდათან ნაკლებად მნიშვნელოვანი გახდა.
ღვინის ეროვნული სააგენტო აღნიშნავს, რომ 2000 წლისთვის ჯიში თითქმის გადაშენების პირას იყო, თუმცა კახეთში შემორჩენილი 50–60 წლის ვაზებმა მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა მის შენარჩუნებაში. შემდგომში დაიწყო ახალი ნარგავების გაშენებაც.
ეს მაგალითი კარგად აჩვენებს, რამდენად მნიშვნელოვანი შეიძლება იყოს ადგილობრივი მევენახეების როლი იშვიათი ქართული ვაზის ჯიშების გადარჩენაში.
ქისი და რქაწითელი
ქისი ხშირად განიხილება რქაწითელთან ერთად, რადგან ორივე კახეთის მნიშვნელოვანი თეთრყურძნიანი ჯიშია.
თუმცა მათ შორის მნიშვნელოვანი განსხვავებები არსებობს.
რქაწითელი უფრო ფართოდ გავრცელებული ჯიშია და საქართველოს ერთ-ერთი მთავარი თეთრი ყურძნის ჯიშია. ქისი შედარებით იშვიათი და ისტორიულად ნაკლებად გავრცელებული ჯიშია.
ქისის ერთ-ერთი გამორჩეული თვისება მისი უფრო მკაფიო არომატული ხასიათია. ოფიციალურ წყაროებში ევროპული ქისის ღვინოში აღწერილია ყვავილოვანი, მსხლის, ციტრუსისა და მწვანე ჩაის ტონები, ხოლო ქვევრის ვერსიაში — ხილის, ციტრუსისა და კაკლის უფრო ინტენსიური ხასიათი.
ამიტომ ქისი მეღვინისთვის საინტერესო ჯიშია როგორც დამოუკიდებელი ღვინის დასამზადებლად, ისე ქართული თეთრი ღვინის მრავალფეროვნების გასაზრდელად.
ქისი და მწვანე კახური
ქისი ასევე საინტერესოა კახეთის სხვა არომატულ თეთრყურძნიან ჯიშებთან შედარებისას, მათ შორის მწვანე კახურთან.
ორივე ჯიშს შეუძლია არომატული თეთრი ღვინის წარმოება, თუმცა კონკრეტული ღვინის ხასიათი მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული ღვინის დაყენების ტექნოლოგიაზე.
ქისი განსაკუთრებით გამოირჩევა იმით, რომ მისი გამოყენება შესაძლებელია როგორც ევროპული ტიპის ღვინისთვის, ისე ქვევრის ტრადიციული მეთოდისთვის. სწორედ ეს მრავალფეროვნება წარმოადგენს ჯიშის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ღირსებას.
ქისი ქვევრის ტრადიციაში
ქვევრი ქართული მეღვინეობის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ტრადიციული ტექნოლოგიაა. კახეთში ტრადიციული მეთოდი გულისხმობს ყურძნის დაწურვას, ტკბილის ქვევრში ჩასხმას და დუღილს ჭაჭასთან ერთად.
კახური მეღვინეობის ტრადიციული ტექნოლოგია ღვინოს აძლევს უფრო ინტენსიურ ფერს, ექსტრაქტულობასა და ტანინურ სტრუქტურას. ეროვნული ღვინის სააგენტო აღნიშნავს, რომ კახეთის ჯიშები შეიძლება დამუშავდეს როგორც ტრადიციული ქართული, ისე ევროპული ტექნოლოგიით.
ქისი ამ მხრივ ერთ-ერთი საინტერესო მაგალითია: მისი ევროპული და ქვევრის ღვინოები ერთმანეთისგან მკვეთრად განსხვავებული ხასიათის შეიძლება იყოს, მიუხედავად იმისა, რომ ორივე ერთი და იმავე ყურძნის ჯიშისგან მზადდება.
„ქისი მაღრაანის“ წარმოების თავისებურებები
„ქისი მაღრაანის“ დაცული ადგილწარმოშობის ღვინისთვის განსაზღვრულია საკმაოდ კონკრეტული წესები.
თეთრი მშრალი „ქისი მაღრაანისთვის“ ყურძნის შაქრიანობა მოსავლის აღებისას უნდა იყოს არანაკლებ 19%, ხოლო ქარვისფერი მშრალი ღვინისთვის — არანაკლებ 20%. მოსავლიანობაც რეგულირებულია და ერთი ჰექტრიდან მიღებული მოსავალი არ უნდა აღემატებოდეს 8 ტონას.
თეთრი ღვინის შემთხვევაში ყურძნის წვენის ფერმენტაცია მიმდინარეობს შედარებით დაბალ ტემპერატურაზე, ხოლო ქარვისფერი ღვინო ტრადიციული ქვევრის მეთოდით მზადდება.
„ქისი მაღრაანის“ ქარვისფერი ღვინის წარმოების წესში გათვალისწინებულია ქვევრში დუღილი ტკბილზე და ღვინის გარკვეული პერიოდის განმავლობაში ჭაჭასთან შეხება.
ამ ტექნოლოგიის შედეგად მიიღება უფრო ინტენსიური ფერისა და სტრუქტურის ღვინო.
როგორი საჭმელი უხდება ქისის ღვინოს?
ქისის ღვინისა და კერძის შეხამება მისი სტილის მიხედვით შეიძლება.
ევროპული სტილის ქისი
უფრო მსუბუქი და არომატული ქისი შეიძლება მოუხდეს:
- თევზს;
- ზღვის პროდუქტებს;
- მსუბუქ სალათებს;
- ბოსტნეულის კერძებს;
- თეთრ ხორცს;
- რბილ ყველს;
- მსუბუქ ქართულ კერძებს.
ქვევრის ქისი
ქვევრში დაყენებული, უფრო სხეულიანი ქისი შეიძლება კარგად შეესაბამებოდეს:
- შემწვარ ფრინველს;
- ცხარე ან სანელებლიან კერძებს;
- სოკოს კერძებს;
- შემწვარ ბოსტნეულს;
- თხილთან დაკავშირებულ კერძებს;
- უფრო ინტენსიური გემოს მქონე ყველს;
- ტრადიციულ ქართულ სამზარეულოს.
აქაც მთავარი პრინციპია ღვინის სტილისა და კერძის ინტენსივობის დაბალანსება.
რატომ არის ქისი მნიშვნელოვანი ქართული მეღვინეობისთვის?
ქისის მნიშვნელობა მხოლოდ იმით არ განისაზღვრება, რამდენი ჰექტარი ვენახია ამ ჯიშით გაშენებული.
მისი მნიშვნელობა რამდენიმე მიმართულებით შეიძლება დავინახოთ.
პირველი — ქართული გენეტიკური მემკვიდრეობა.
ქისი ადგილობრივი ქართული ვაზის ჯიშია და ქართული მევენახეობის მრავალფეროვნების ნაწილია.
მეორე — ღვინის მრავალფეროვნება.
ქისისგან შესაძლებელია განსხვავებული ტექნოლოგიით განსხვავებული სტილის ღვინის მიღება.
მესამე — კახეთის მევენახეობა.
ქისი მჭიდროდ არის დაკავშირებული კახეთის ისტორიულ მევენახეობის კულტურასთან.
მეოთხე — იშვიათი ჯიშების აღდგენა.
ქისის ისტორია გვიჩვენებს, რომ ძველი ადგილობრივი ჯიშები შეიძლება გარკვეული პერიოდის განმავლობაში თითქმის გაქრეს, მაგრამ მათი შენარჩუნება და ხელახალი განვითარება შესაძლებელია.
მეხუთე — ადგილწარმოშობის ღვინო.
„ქისი მაღრაანის“ დაცული ადგილწარმოშობის სტატუსი კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს ჯიშის კავშირს კონკრეტულ ტერიტორიასთან და ადგილობრივ მეღვინეობის ტრადიციასთან.
საინტერესო ფაქტები ქისის შესახებ
1. ქისი თითქმის გადაშენების პირას იყო.
XX საუკუნის ბოლოს ჯიშის მდგომარეობა განსაკუთრებით რთული იყო, თუმცა შემორჩენილი ძველი ვენახებისა და ადგილობრივი მევენახეების წყალობით მისი აღდგენა მოხერხდა.
2. ქისი როგორც ევროპული, ისე ქვევრის ღვინის ჯიშია.
მისი ყურძნისგან შესაძლებელია როგორც ღია ფერის, არომატული თეთრი ღვინის, ისე ინტენსიური ქარვისფერი ქვევრის ღვინის დამზადება.
3. ქისი დაკავშირებულია ახმეტის მუნიციპალიტეტთან.
განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მაღრაანის მიკროზონა, სადაც იწარმოება დაცული ადგილწარმოშობის ღვინო „ქისი მაღრაანი“.
4. ჯიშს სხვა სახელიც აქვს.
ღვინის ეროვნული სააგენტოს ქართულენოვან მასალაში ქისის სინონიმად მითითებულია „დამპალა“.
5. ქისის ღვინის არომატული ხასიათი იცვლება დაყენების მეთოდის მიხედვით.
ევროპულ ღვინოში უფრო მკაფიოდ შეიძლება გამოვლინდეს ყვავილოვანი, მსხლისა და ციტრუსის ტონები, ხოლო ქვევრის ღვინოში — გარგრის, მანგოს, ფორთოხლის, ცაცხვისა და კაკლის მსგავსი ტონები.
ქისი — ქართული ვაზის მომავალი
ქართული მეღვინეობის მრავალფეროვნება მხოლოდ ყველაზე ცნობილი ჯიშებით არ შემოიფარგლება. საქართველოს ტერიტორიაზე საუკუნეების განმავლობაში ჩამოყალიბდა ვაზის უამრავი ადგილობრივი ჯიში, რომელთა ნაწილი დღეს ფართოდ არის ცნობილი, ნაწილი კი შედარებით მცირე რაოდენობით მოჰყავთ.
ქისი სწორედ ასეთი საინტერესო ჯიშის მაგალითია.
მისი ისტორია გვიჩვენებს, რამდენად ადვილად შეიძლება იშვიათი ადგილობრივი ჯიში გაქრობის საფრთხის წინაშე აღმოჩნდეს. ამავე დროს, ქისის აღდგენის ისტორია აჩვენებს, რომ როდესაც მევენახეები და მეღვინეები ასეთ ჯიშებს კვლავ უბრუნდებიან, შესაძლებელია მათი ხელახალი განვითარება და ახალი სიცოცხლის მინიჭება.
ქისის განსაკუთრებული მნიშვნელობა იმაშიც მდგომარეობს, რომ მას შეუძლია გააერთიანოს ქართული ტრადიციული მეღვინეობა და თანამედროვე ღვინის კულტურა. ერთი მხრივ, ქისი ბუნებრივად ჯდება ქვევრის მრავალსაუკუნოვან ტრადიციაში, ხოლო მეორე მხრივ, მისი არომატული თვისებები კარგად ვლინდება თანამედროვე ევროპული ტექნოლოგიით დამზადებულ ღვინოშიც.
დასკვნა
ქისი ქართული ვაზის ერთ-ერთი გამორჩეული თეთრყურძნიანი ჯიშია, რომელიც განსაკუთრებით კახეთსა და ქართული მეღვინეობის ტრადიციებს უკავშირდება.
მისი ისტორია საინტერესოა არა მხოლოდ როგორც ერთი კონკრეტული ჯიშის ისტორია, არამედ როგორც ქართული მევენახეობის ნაწილის გადარჩენის მაგალითი. ქისი ერთ პერიოდში მნიშვნელოვნად შემცირდა, თუმცა შემორჩენილი ძველი ვაზებისა და ადგილობრივი მევენახეების დახმარებით მისი აღდგენა და ახალი ვენახების გაშენება გაგრძელდა.
დღეს ქისი საინტერესოა თავისი არომატული თვისებებით, კარგი მჟავიანობით, ღვინის სხვადასხვა სტილის მიღების შესაძლებლობითა და ქვევრის ტექნოლოგიასთან შესანიშნავი თავსებადობით.
განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია „ქისი მაღრაანის“ ადგილწარმოშობის ღვინო, რომელიც ქისის ჯიშსა და კონკრეტულ კახურ მიკროზონას ერთმანეთთან აკავშირებს.
ამიტომ ქისი ქართული ყურძნის ჯიშების მრავალფეროვან სამყაროში ნამდვილად იმსახურებს განსაკუთრებულ ადგილს — როგორც ისტორიული, ადგილობრივი ვაზის ჯიში და როგორც ღვინის წარმოებისთვის საინტერესო და მრავალმხრივი ნედლეული.
წყაროები
- საქართველოს ღვინის ეროვნული სააგენტო — ქართული თეთრყურძნიანი ჯიშები
- National Wine Agency — White Wine Grape Varieties / Kisi
- საქართველოს ღვინის ეროვნული სააგენტო — „ქისი მაღრაანი“, დაცული ადგილწარმოშობის დასახელება
- National Wine Agency — Kakheti Viticulture and Winemaking Region
