მიუნჰაუზენის სინდრომი — წარმოშობა, ისტორია და ფსიქოლოგიური ახსნა

მიუნჰაუზენის სინდრომი არის იშვიათი ფსიქიკური აშლილობა, რომლის დროსაც ადამიანი შეგნებულად იგონებს, აჭარბებს ან თვითონ იწვევს საკუთარ ავადმყოფობის სიმპტომებს, რათა ყურადღება, თანაგრძნობა ან სამედიცინო ზრუნვა მიიღოს. ეს მდგომარეობა ფსიქიატრიაში კლასიფიცირდება როგორც ფიქტიური აშლილობა და განსხვავდება სიმულაციისგან იმით, რომ მთავარი მოტივაცია მატერიალური სარგებელი კი არა, ფსიქოლოგიური მოთხოვნილებაა — ავადმყოფის როლის მიღება და სხვებისგან ზრუნვის განცდა. ასეთ ადამიანებს ხშირად კარგად ესმით სამედიცინო ტერმინოლოგია, დეტალურად აღწერენ სიმპტომებს და მზად არიან რთული გამოკვლევების ან ოპერაციების გასავლელადაც კი, ოღონდ მათი “დაავადება” სერიოზულად აღიქვან.

სინდრომის სახელწოდება მოდის ლიტერატურული პერსონაჟისგან — ბარონ მიუნჰაუზენი — რომელიც ცნობილი იყო წარმოუდგენელი, გადაჭარბებული და ხშირად აბსურდული ისტორიების მოყოლით საკუთარი თავგადასავლების შესახებ. ეს პერსონაჟი პირველად ფართოდ გახდა ცნობილი გერმანელი მწერლის, რუდოლფ ერიხ რასპე-ს წიგნის წყალობით, სადაც ბარონი საკუთარ გმირობებს ისე აღწერს, თითქოს ისინი რეალურად მომხდარი ფაქტებია. სწორედ ამ გამოგონილი ისტორიების სტილი გახდა სიმბოლური პარალელი იმ ადამიანებთან, რომლებიც საკუთარ ჯანმრთელობაზე გამოგონილ ამბებს ქმნიან.

ტერმინი „მიუნჰაუზენის სინდრომი“ სამედიცინო ლიტერატურაში პირველად გამოიყენა ბრიტანელმა ექიმმა რიჩარდ აშერი-მ 1951 წელს. მან აღწერა პაციენტების ჯგუფი, რომლებიც სხვადასხვა საავადმყოფოში დადიოდნენ და ექიმებს სხვადასხვა სიმპტომის ისტორიებს უყვებოდნენ, თუმცა გამოკვლევები მათ სიტყვებს არ ადასტურებდა. აშერმა შენიშნა, რომ ასეთი პაციენტები ხშირად იცვლიდნენ ქალაქებსა და კლინიკებს, რათა ექიმებს ეჭვი არ გასჩენოდათ. მისი ნაშრომი გახდა საფუძველი, რომ მდგომარეობა ცალკე დიაგნოსტიკურ კატეგორიად ჩამოყალიბებულიყო.

თანამედროვე ფსიქიატრიული კლასიფიკაციით, რომელიც აღწერილია DSM‑5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders)-ში, მიუნჰაუზენის სინდრომი შედის „ფიქტიური აშლილობების“ ჯგუფში და შეიძლება გამოვლინდეს როგორც საკუთარ თავზე, ისე სხვაზე მიმართული ფორმით. მეორე ვარიანტი განსაკუთრებით სერიოზულია, რადგან ასეთ შემთხვევაში ადამიანი სხვას — ხშირად ბავშვს — აყენებს ზიანს, რათა ის ავად გამოიყურებოდეს. ეს ფორმა ცნობილია როგორც „მიუნჰაუზენის სინდრომი სხვის მიმართ“ და სამართლებრივადაც შეიძლება შეფასდეს როგორც ძალადობა.

ისტორიულად ფსიქიატრები ამ სინდრომს უკავშირებდნენ ტრავმულ ბავშვობას, ყურადღების დეფიციტს, ემოციურ neglect-ს ან პიროვნულ აშლილობებს. ბევრი მკვლევარი აღნიშნავს, რომ პაციენტებს ხშირად ჰქონდათ გამოცდილება, როცა ავადმყოფობის დროს პირველად იგრძნეს რეალური ზრუნვა და მხარდაჭერა, რის გამოც ფსიქიკა ამ მდგომარეობას უსაფრთხო სივრცედ აღიქვამს. დროთა განმავლობაში ასეთი ქცევა შეიძლება ჩვევად იქცეს და ადამიანი უკვე გაუცნობიერებლად აგრძელებს სიმპტომების გამოგონებას.

მიუხედავად იმისა, რომ სინდრომი იშვიათად გვხვდება, ის მედიცინაში მნიშვნელოვან გამოწვევად რჩება, რადგან დიაგნოსტიკა რთულია და ხშირად წლები სჭირდება სიმართლის გარკვევას. პაციენტები ხშირად ძალიან დამაჯერებლები არიან, ზოგჯერ კი საკუთარ ჯანმრთელობასაც კი რეალურად აზიანებენ, რათა სიმპტომები რეალისტური გახადონ. სწორედ ამიტომ თანამედროვე ფსიქოლოგიური მიდგომა ცდილობს არა დასჯას ან მხილებას, არამედ ნდობაზე დაფუძნებულ თერაპიას, რომელიც ადამიანს სხვა გზებით ეხმარება ყურადღებისა და ემოციური მხარდაჭერის მიღებაში.

წყაროები: 🔗 1. NHS — მიუნჰაუზენის სინდრომის მიმოხილვა Munchausen syndrome overview (NHS) 🔗 2. WebMD — Munchausen Syndrome (WebMD) 🔗 3. Wikipedia — . Factitious disorder imposed on self (Wikipedia)