გრიგორი რასპუტინი: „შეშლილი ბერის“ შემზარავი აღსასრული
სანქტ-პეტერბურგის ერთ ყინულიან ღამეს, იუსუპოვის სასახლის სარდაფში, 1916 წლის დეკემბერში გათამაშდა სცენა, რომელიც ისტორიაში ყველაზე ქაოსურ, მისტიკურ და დაუჯერებელ პოლიტიკურ მკვლელობად ითვლება. ეს იყო ღამე, როდესაც რუსეთის იმპერიის ყველაზე გავლენიანი და სკანდალური ფიგურა, გრიგორი რასპუტინი, ანუ „შეშლილი ბერი“, უბრალოდ უარს ამბობდა სიკვდილზე, მიუხედავად იმისა, რომ მის წინააღმდეგ მომწამვლელი ნივთიერებები, ცეცხლსასროლი იარაღი და ფიზიკური ძალა გამოიყენეს.
შეთქმულებას სათავეში ედგა რუსეთის უმდიდრესი თავადი, ფელიქს იუსუპოვი, რომელსაც სჯეროდა, რომ რასპუტინი, თავისი გავლენით იმპერატრიცა ალექსანდრაზე, რუსეთს უფსკრულისკენ მიაქანებდა. იუსუპოვმა რასპუტინი სასახლეში სტუმრად მიიწვია, ვითომდა თავისი ცოლის, ირინას გასაცნობად (რომელიც სინამდვილეში ყირიმში იყო). სარდაფში, რომელიც საგანგებოდ მოაწყვეს მყუდრო სასადილო ოთახად, სუფრა გაშლილი იყო.
გეგმის მიხედვით, მკვლელობა უხმაურო უნდა ყოფილიყო. იუსუპოვის ექიმმა, სტანისლავ ლაზოვერტმა, ნამცხვრებსა და ღვინის ჭიქებში კალიუმის ციანიდის ისეთი დოზა ჩაყარა, რომელიც ხუთ ადამიანს ადგილზევე მოკლავდა. რასპუტინმა, რომელიც კარგ ხასიათზე იყო, შეჭამა რამდენიმე ნამცხვარი და დააყოლა მოწამლული მადერა (ღვინო). იუსუპოვი ელოდა, რომ ბერი წამებში დაეცემოდა, მაგრამ რასპუტინი აგრძელებდა საუბარს და მხოლოდ ოდნავ მოწყურდა. ციანიდმა მასზე არ იმოქმედა (სავარაუდოდ, შაქარმა შხამის ნეიტრალიზება მოახდინა, ან შხამი ძველი და უხარისხო იყო).
პანიკაში ჩავარდნილმა იუსუპოვმა, რომელმაც დაინახა, რომ შხამი არ მუშაობდა, გადაწყვიტა იარაღი გამოეყენებინა. ის ავიდა ზემოთ, აიღო პისტოლეტი, დაბრუნდა და რასპუტინს ზურგიდან, გულში ესროლა. გიგანტური ბერი დაეცა. ექიმმა დაადასტურა, რომ ის მკვდარი იყო. შეთქმულებმა ზეიმით დაიწყეს სამომავლო გეგმების დალაგება.
თუმცა, როდესაც იუსუპოვი ცხედრის შესამოწმებლად დაბრუნდა და დაიხარა, „მკვდარმა“ თვალები გაახილა, თავადს ყელში სწვდა და ეპოლეტები (სამხედრო სამკლაური) მოაგლიჯა. რასპუტინი ფეხზე წამოდგა და ღრიალით — „ფელიქს, ყველაფერს იმპერატრიცას მოვუყვები!“ — სარდაფიდან გაიქცა და ეზოში გავიდა.
შეშინებული შეთქმულები მას დაედევნენ. ეზოში, თოვლზე მორბენალ რასპუტინს კიდევ ორჯერ ესროლეს. ერთი ტყვია ზურგში მოხვდა, მეორე კი — თავში. ბერი ისევ დაეცა. ამის შემდეგ იუსუპოვმა მას რეზინის ხელკეტით სცემა. დარწმუნებულებმა, რომ ახლა მაინც მკვდარი იყო, შეთქმულებმა მისი სხეული ხალიჩაში გაახვიეს, მიიპარეს მდინარე ნევის „დიდ პეტროვსკის“ ხიდთან და ყინულში გაჭრილ ხვრელში გადააგდეს.
მაგრამ რასპუტინის ლეგენდა ამით არ დასრულებულა. როდესაც სამი დღის შემდეგ მისი გაყინული ცხედარი იპოვეს, ექსპერტიზამ დაადასტურა შოკისმომგვრელი ფაქტი: რასპუტინს ფილტვებში წყალი ჰქონდა. ეს ნიშნავდა, რომ ის არც შხამს მოუკლავს და არც ტყვიებს — მდინარეში გადაგდებისას ის ჯერ კიდევ ცოცხალი იყო და სუნთქავდა. უფრო მეტიც, მისი ხელები ისეთ პოზაში იყო გაყინული, თითქოს ცდილობდა თოკების გახსნას და ყინულის ქვეშ პირჯვრის გადაწერას.
მკვლელობამ ვერ გადაარჩინა მონარქია; პირიქით, მან დააჩქარა რევოლუცია. რასპუტინის წინასწარმეტყველება კი, რომელიც მან ნიკოლოზ II-ს მისწერა, შემზარავად ზუსტი აღმოჩნდა: „თუ მე უბრალო გლეხები მომკლავენ, შენ ტახტს შეინარჩუნებ. მაგრამ თუ მე დიდებულები მომკლავენ, შენი ოჯახიდან ვერავინ გადარჩება და ორ წელიწადში რუსეთის იმპერია აღარ იარსებებს“.
