„მკვდრების იერიში“: პირველი მსოფლიო ომის აპოკალიფსური ეპიზოდი

1915 წლის 6 აგვისტო, ოსოვეცის ციხესიმაგრე (დღევანდელი პოლონეთი). პირველი მსოფლიო ომი მიმდინარეობს და გერმანიის არმია, რომელმაც ციხესიმაგრის აღება ვერაფრით შეძლო, გადაწყვეტს გამოიყენოს უახლესი და ყველაზე არაადამიანური იარაღი — ქიმიური გაზი. დილის 4 საათზე, როცა ქარს რუსული პოზიციებისკენ უბერავდა, გერმანელებმა 30 გაზის ბატარეიდან ქლორისა და ბრომის მომაკვდინებელი ნარევი გაუშვეს.

ეს იყო აპოკალიფსური სანახაობა: 12 მეტრის სიმაღლის მუქი მწვანე ღრუბელი ნელა, მდუმარედ მიიწევდა სანგრებისკენ. გაზის მოქმედების ზონაში ყველაფერი ცოცხალი მყისიერად განადგურდა — ბალახი გაშავდა და ხმებოდა, ფოთლები ხეებიდან ცვიოდა, ჩიტები ჰაერშივე კვდებოდნენ და ძირს ცვიოდნენ, ხოლო სპილენძის ნივთები (ღილები, ვაზნები) მწვანე ნადებით დაიფარა. რუს ჯარისკაცებს არ ჰქონდათ აირწინაღები, მათი ერთადერთი დაცვა იყო შარდში ან წყალში დასველებული ნაჭრები, რომლებსაც სახეზე იფარებდნენ, მაგრამ ქლორის წინააღმდეგ ეს უძლური იყო.

გაზმა ჯარისკაცების ფილტვები ფაქტობრივად დაადნო. ქლორი ტენთან (ფილტვის ლორწოსთან) რეაქციაში შედიოდა და მარილმჟავად გარდაიქმნებოდა, რაც შიგნიდან წვავდა ადამიანს. ციხესიმაგრეში მყოფი 13 ასეულიდან თითქმის ყველა დაიხოცა. გერმანელები დარწმუნებულები იყვნენ, რომ იქ ცოცხალი არავინ დახვდებოდათ. 7 000 გერმანელი ჯარისკაცი აირწინაღებით აღჭურვილი, მშვიდად დაიძრა ციხესიმაგრისკენ, რათა „მკვდარი ტერიტორია“ დაეკავებინათ.

მაგრამ როდესაც ისინი სანგრებს მიუახლოვდნენ, მოხდა ისტორიაში ყველაზე შემზარავი და დაუჯერებელი კონტრშეტევა, რომელიც „მკვდრების იერიშის“ სახელით არის ცნობილი. მომწამვლელი მწვანე ნისლიდან მათკენ წამოვიდა 60-მდე გადარჩენილი რუსი ჯარისკაცი მე-13 ასეულიდან. ეს არ ჰგავდა ადამიანების შეტევას — ისინი ჰგავდნენ ცოცხალ გვამებს.

ჯარისკაცებს სახეებზე ქიმიური დამწვრობისგან კანი აძვრათ და ჩვრებში ჰქონდათ გახვეული; ისინი საშინლად ახველებდნენ და პირიდან სისხლს და ფილტვის ნაგლეჯებს ანერწყვებდნენ; მათი თვალებიდან სისხლი მოდიოდა, ხოლო ფორმები სხეულზე შემოხეული ჰქონდათ. ყოველი ნაბიჯი მათთვის წამება იყო, მაგრამ ისინი მაინც მოდიოდნენ, ხიშტებით ხელში და არაადამიანური ღრიალით.

7 000 გერმანელ ჯარისკაცს, რომლებმაც დაინახეს, როგორ მოდიოდნენ მათზე „მკვდრები“, პანიკური შიში დაეუფლათ. მათ ეგონათ, რომ მიცვალებულები საფლავებიდან წამოდგნენ. გერმანელებმა იარაღი დაყარეს და გაიქცნენ. პანიკაში ისინი ერთმანეთს თელავდნენ და საკუთარ მავთულხლართებზე იხლართებოდნენ. 60-მა მომაკვდავმა კაცმა, რომლებსაც სიცოცხლის რამდენიმე წუთი ჰქონდათ დარჩენილი, უკუაქცია 7 000-კაციანი არმია.

კონტრშეტევის შემდეგ, გადარჩენილი ჯარისკაცების უმეტესობა რამდენიმე საათში გარდაიცვალა. მათ შეასრულეს თავიანთი ვალი და დაამტკიცეს, რომ ადამიანის სულის გატეხვა უფრო რთულია, ვიდრე მისი სხეულის განადგურება. „მკვდრების იერიში“ დარჩა პირველი მსოფლიო ომის ყველაზე კოშმარულ და ამავდროულად გმირულ ეპიზოდად.