პიროვნებები, რომლებმაც ფუნდამენტური როლი შეასრულეს ბერლინის კედლის დანგრევასა და გერმანიის გაერთიანებაში

პიროვნებები, რომლებმაც ფუნდამენტური როლი შეასრულეს ბერლინის კედლის დანგრევასა და გერმანიის გაერთიანებაში, რომლებსაც Time-მა მთავარი გმირები უწოდა ამ პროცესში.

1. მიხეილ გორბაჩოვი- სსრკ-ს უკანასკნელი ლიდერი და პოლიტიკური ლიბერალიზაციის (“პერესტროიკა” და “გლასნოსტი”) შემოქმედი. მისმა რეფორმატულმა პოლიტიკამ უმნიშვნელოვანესი როლი შეასრულა კომუნისტური ბლოკის რღვევასა და სსრკ-ს დაშლაში. მან უარი თქვა “ბრეჟნევის დოქტრინაზე”, რომელიც საბჭოთა კავშირს ავალდებულებდა, სამხედრო ძალით ჩარეულიყო სოციალისტურ ქვეყნებში კომუნისტური რეჟიმების გადასარჩენად. 1989 წელს, როდესაც აღმოსავლეთ გერმანიაში მასობრივი დემონსტრაციები დაიწყო, გორბაჩოვმა უარი თქვა აღმოსავლეთ გერმანიის ლიდერ ერიხ ჰონეკერისთვის სამხედრო დახმარების გაწევაზე. ამ გადაწყვეტილებამ აღმოსავლეთ გერმანიის ხელისუფლებას მოქმედების თავისუფლება მოუსპო. მათ იცოდნენ, რომ ხალხის წინააღმდეგ ძალის გამოყენების შემთხვევაში, მათ საბჭოთა ტანკები ზურგს არ გაუმაგრებდნენ, რამაც მათი რეჟიმის სწრაფი დაცემა გამოიწვია.
2. ჰელმუტ კოლი-გერმანიის ფედერალური რესპუბლიკისა და გაერთიანებული გერმანიის პირველი კანცლერი. ბერლინის კედლის დაცემის შემდგომ, კოლი საკუთარი ქვეყნის გაერთიანების პროცესს ხელმძღვანელობდა. კედლის დაცემიდან მალევე, 1989 წლის ნოემბერში, კოლმა წარმოადგინა გერმანიის გაერთიანების 10-პუნქტიანი გეგმა. ამან შექმნა სამართლებრივი და პოლიტიკური საფუძველი, რომ მოვლენები სწრაფად განვითარებულიყო და კედლის დანგრევას მოჰყოლოდა სრული გაერთიანება. კოლმა წარმატებით მოახერხა სსრკ-სთან (გორბაჩოვი), აშშ-სთან, დიდ ბრიტანეთთან და საფრანგეთთან მოლაპარაკებების წარმოება, რამაც საბოლოოდ გამოიწვია ხელშეკრულება “ორი პლუს ოთხი” (გდრ, ფრგ, პლუს ოთხი მოკავშირე), რომელმაც გერმანიის სრული სუვერენიტეტი და გაერთიანება დაადასტურა.
3. ედუარდ შევარდნაძე-გორბაჩოვის ეპოქაში საბჭოთა კავშირის საგარეო საქმეთა მინისტრი (1985-1990) და დამოუკიდებელი საქართველოს პრეზიდენტი (1995-2003). მოახდინა ავღანეთიდან საბჭოთა ჯარების გამოყვანის ორგანიზება და მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა ვარშავის პაქტის დაშლაში. პოლიტიკური კარიერის საწყის ეტაპზე მან კორუფციასთან ბრძოლით გაითქვა სახელი. შევარდნაძე იყო გორბაჩოვის უახლოესი მოკავშირე და მხარდამჭერი რეფორმების გატარებაში. შევარდნაძე აქტიურ მონაწილეობას იღებდა გერმანიის გაერთიანების თაობაზე გამართულ მოლაპარაკებებში, რომელიც ცნობილია როგორც „ორ პლუს ოთხის ფორმატი“ (ორივე გერმანია + ოთხი მოკავშირე სახელმწიფო: სსრკ, აშშ, დიდი ბრიტანეთი, საფრანგეთი). მან გადამწყვეტი როლი ითამაშა იმ საკითხზე საბჭოთა მხარის დათანხმებაში, რომ გაერთიანებული გერმანია NATO-ს წევრად დარჩებოდა. მან მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა სსრკ-ს დასავლეთთან ურთიერთობების გაუმჯობესებაში და აღმოსავლეთ ევროპაში საბჭოთა გავლენის ნებაყოფლობით შემცირებაში. ბერლინის კედლის ერთ-ერთ შემორჩენილ ფრაგმენტზე (East Side Gallery) არის ედუარდ შევარდნაძისადმი მადლობის ამსახველი წარწერა: „Eduard, Danke!“ (ედუარდ, მადლობა!). “გერმანიის გაერთიანება შეუძლებელი იქნებოდა მისი გადაწყვეტილებისა და ერთგულების გარეშე“.- ფრანკ-ვალტერ შტაინმაიერი.
4. რონალდ რეიგანი- აშშ-ს მე-40 პრეზიდენტი (1981–1989). ის იყო ცივი ომის დასრულების დასავლური სიმბოლო და გავლენიანი ფიგურა. მისი მთავარი როლი იყო სიმბოლური და რიტორიკული. 1987 წელს, ბრანდენბურგის კარიბჭესთან წარმოთქმული ცნობილი ფრაზა: “ბატონო გორბაჩოვ, დაანგრიეთ ეს კედელი!” გახდა დასავლეთის მორალური ზეწოლის სიმბოლო და გააძლიერა იმედი გერმანელ ხალხში. მისი პოლიტიკა სსრკ-ს მიმართ (SDI, სამხედრო დაძაბულობის ესკალაცია) იყო ფაქტორი, რამაც საბჭოთა კავშირი ეკონომიკურ სტრესში შეიყვანა.
5. ერიხ ჰონეკერი-გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკის სახელმწიფო საბჭოს თავმჯდომარე 1971 წლიდან ბერლინის კედლის დაცემამდე. ის იყო რეჟიმის სიმბოლო, რომელმაც კედელი ააშენა და შეინარჩუნა. ის კატეგორიულად ეწინააღმდეგებოდა ნებისმიერ რეფორმას, უარყოფდა გორბაჩოვის “პერესტროიკას” და ბოლომდე იცავდა მძიმე ხაზს. მისი სიჯიუტე და გორბაჩოვისგან მხარდაჭერის არქონა, საბოლოოდ, მისი რეჟიმის ჩამოშლის მიზეზი გახდა. ის გადადგა (იძულებით) 1989 წლის ოქტომბერში მასობრივი პროტესტის ფონზე.
6. ჯორჯ ბუშ უფროსი-აშშ-ის პრეზიდენტი (1989–1993) კედლის დაცემისა და გერმანიის გაერთიანების პერიოდში. ბუში იყო გაერთიანების პროცესის მთავარი დასავლელი მხარდამჭერი კედლის დაცემის შემდეგ. ის მუშაობდა გორბაჩოვთან კოოპერაციულად, რათა გაერთიანება მომხდარიყო მშვიდობიანად და რუსეთის ინტერესების გათვალისწინებით, რითაც ხელი შეუწყო კოლის დიპლომატიურ წარმატებას.
7. მარგარეტ ტეტჩერი “რკინის ლედი”.- დიდი ბრიტანეთის პრემიერ მინისტრი (1979–1990). ტეტჩერი იყო ცივი ომის ხისტი ოპონენტი და რეიგანის მოკავშირე. თუმცა, გერმანიის გაერთიანების საკითხზე ის თავდაპირველად სკეპტიკურად იყო განწყობილი და შიშობდა ძლიერი გერმანიის აღზევების. ის დიდხანს ცდილობდა პროცესის შენელებას, მაგრამ საბოლოოდ დათანხმდა საერთაშორისო შეთანხმებას (“ორი პლუს ოთხი”), რითაც ხელი შეუწყო გაერთიანების ლეგიტიმაციას.
8. ეგონ კრენცი-ის ჰონეკერის შემცვლელი იყო 1989 წლის ოქტომბერში. ცდილობდა რეჟიმის გადარჩენას მცირედი ლიბერალიზაციით, რათა ხალხის რისხვა ჩაეხშო. მისი მმართველობის პირობებში იქნა მიღებული გადაწყვეტილება საზღვრების გახსნის შესახებ, თუმცა თავად გადაწყვეტილება და მისი გამოცხადება ქაოსურად მოხდა (გიუნტერ შაბოვსკის გავლით). ამ ქმედებით კრენცმა რეჟიმის კონტროლი დაკარგა.
9. ლეხ ვალენსა-საბჭოთა ბლოკის პირველი დამოუკიდებელი პროფკავშირული ორგანიზაცია “სოლიდარნოსტის” თანადამფუძნებელი, ხოლო 1990-1995 წლებში პოლონეთის პრეზიდენტი. 1983 წელს დაჯილდოვდა მშვიდობის დარგში ნობელის პრემიით. ვალენსას “სოლიდარობის” მოძრაობა იყო პირველი და ყველაზე ძლიერი სოციალისტური რეჟიმის მშვიდობიანი რღვევის მაგალითი აღმოსავლეთ ბლოკში. “სოლიდარობის” გამარჯვებამ პოლონეთში 1989 წლის ივნისში დემოკრატიული ცვლილებების ჯაჭვური რეაქცია გამოიწვია, რამაც გაამხნევა აღმოსავლეთ გერმანელებიც.
10. ვაცლავ ჰაველი-ჩეხოსლოვაკიის უკანასკნელი და ჩეხეთის რესპუბლიკის პირველი პრეზიდენტი. როგორც “ხავერდოვანი რევოლუციის” ლიდერი, მისი როლი კედლის დანგრევასთან უშუალოდ დროში ემთხვევა. მისი და მისი მოძრაობის მშვიდობიანმა წარმატებამ ჩეხოსლოვაკიაში (1989 წლის ნოემბერი) კიდევ ერთხელ დაადასტურა, რომ კომუნისტური რეჟიმები უკვე ვეღარ უძლებდნენ მშვიდობიან წნეხს, რაც გერმანიის გაერთიანების პროცესისთვის დამატებითი იმპულსი იყო.
11. გიულა ჰორნი-1989 წლის მაისში, ჰორნის გადაწყვეტილებით დაიწყო უნგრეთ-ავსტრიის საზღვრის ღობის დემონტაჟი. ამან აღმოსავლეთ გერმანელებს მისცა “გაქცევის მარშრუტი” დასავლეთში, რამაც გამოიწვია მასობრივი ემიგრაცია და აღმოსავლეთ გერმანიის რეჟიმის პოლიტიკური კრახი.
12. იანოშ კადარი-უნგრეთის სოციალისტური მუშათა პარტიის გენერალური მდივანი (1956-1988) და ქვეყნის პრემიერ მინისტრი (1956-58; 1961-65). საბჭოთა კავშირის დახმარებით მან სასტიკად ჩაახშო 1956 წლის რევოლუცია. თუმცა, საბჭოთა კავშირთან გონივრული პოლიტიკის გატარების წყალობით, უნგრეთი აღმოსავლეთ ბლოკის ერთ-ერთი მოწინავე ქვეყნად აქცია. მიუხედავად იმისა, რომ კადარი გადადგა 1988 წელს, მისი ადრეული (შეზღუდული) რეფორმები იყო პირველი ნაპრალი აღმოსავლეთ ბლოკის სიმკაცრეში. მისმა მემკვიდრეებმა შექმნეს ის გარემო, რომელშიც ჰორნმა შეძლო საზღვრის გახსნის გადაწყვეტილების მიღება.
13. ბორის ელცინი-საბჭოთა კავშირის დროს რუსეთის პრეზიდენტი და დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის შექმნის ინიციატორი. რუსეთის ფედერაციის პირველი პრეზიდენტი. მიუხედავად იმისა, რომ მისი უშუალო გავლენა კედლის დანგრევის მომენტზე მცირე იყო, ელცინი იყო დემოკრატიული და ანტი-კომუნისტური ცვლილებების სიმბოლო თავად სსრკ-ში. მისი ძალაუფლების ზრდამ და 1991 წელს სსრკ-ს დაშლაში მისმა როლმა საბოლოოდ გააუქმა ნებისმიერი შანსი, რომ საბჭოთა კავშირს გავლენა შეენარჩუნებინა აღმოსავლეთ გერმანიაზე ან გაერთიანების პროცესზე.
14. ნიკოლაე ჩაუშესკუ-რუმინეთის კომუნისტური პარტიის გენერალური მდივანი 1965 წლიდან და რუმინეთის პრეზიდენტი 1974-1989 წლებში. ის ქვეყანას დემოკრატიული მეთოდებით მარტავდა. 1989 წლის დეკემბერს ის რევოლუციის გზით გადააყენეს და მეუღლესთან ერთად დახვრიტეს. ჩაუშესკუ იყო ძველი, მძიმე სტალინისტური რეჟიმის უკანასკნელი სიმბოლო აღმოსავლეთ ევროპაში. მისი ძალადობრივი დამხობა (1989 წლის დეკემბერი), კედლის დანგრევიდან მალევე, საბოლოო მანიშნებელი იყო, რომ კომუნისტური რეჟიმების ეპოქა დასრულდა.
15. სლობოდან მილოშევიჩი-სერბეთის რესპუბლიკის (1990-1997) და იუგოსლავიის საკავშირო რესპუბლიკის (1997-2000) პრეზიდენტი. მილოშევიჩი, როგორც სერბი ნაციონალისტების ლიდერი, ერთ-ერთი პასუხისმგებელი პირია იმ ომის გაჩაღებაზე, რომელმაც 1991-2001 წლებში ბალკანეთი გაანადგურა. ომის დროს კაცობრიობის წინააღმდეგ ჩადენილ დანაშაულებებსა და გენოციდში ბრალდებული მილოშევიჩი ციხეში, სასამართლო პროცესის მიმდინარეობისას მოკვდა. მისი როლი პირდაპირ არ უკავშირდება კედლის დანგრევას, მაგრამ ის არის სიმბოლო იმ ახალი გეოპოლიტიკური პრობლემებისა, რომელიც ცივი ომის დასრულებას მოჰყვა, განსხვავებით გერმანიის მშვიდობიანი გაერთიანებისგან.

ბერლინის კედლის დანგრევა (1989 წლის 9 ნოემბერი) და გერმანიის შემდგომი გაერთიანება იყო მრავალი ფაქტორის შედეგი, სადაც მთავარ როლს როგორც რეფორმატორი ლიდერები, ისე ძველი რეჟიმის დამცველები ასრულებდნენ.

ძირიტადი წყარო სიაზე: TIME / ავტორი: George Jaburia