თომას ლ. ჯენინგსი / პირველი აფროამერიკელი, რომელმაც ამერიკაში პატენტი მიიღო საკუთარ გამოგონებაზე

1821 წლის 3 მარტს, თომას ლ. ჯენინგსი (Thomas L. Jennings) პირველი აფროამერიკელი გახდა, რომელმაც ამერიკაში პატენტი მიიღო საკუთარ გამოგონებაზე.

1791 წელს, ნიუ-იორკში დაბადებული ჯენინგსი მკერავად მუშაობდა. ესაა პროფესია, რომელიც მოითხოვს სიზუსტეს და სპეციალურ უნარებს. მომავალი გამომგონებელი თავდაპირველადვე ძვირადღირებულ მასალებთან მუშაობდა – აბრეშუმთან, შალთან, ელეგანტურ ქსოვილებთან, რომელთა მდიდარი კლიენტები იდეალურ სისუფთავეს ითხოვდნენ.

მაგრამ არსებობდა ერთი დიდი პრობლემა: ამ დელიკატური ქსოვილების ეფექტურად გაწმენდა იმ დროისთვის თითქმის შეუძლებელი იყო. წყალს და საპონს შეეძლო ძვირადღირებული ტანსაცმლის დაზიანება ან შეკუმშვა, ლაქების ამორიდება კი ხშირად შეუძლებელი გახლდათ. და როგორც კი ძვირადღირებული ტანსაცმელი ფუჭდებოდა, ის მყისიერად უვარგისი ხდებოდა გამოსაყენებლად.

ჯენინგსმა აქ შესაძლებლობა დაინახა. მან შეიმუშავა პროცესი, რომელსაც მან „მშრალი წმენდა“ უწოდა – ტანსაცმლის წყლის გარეშე გაწმენდის მეთოდი, ქიმიური გამხსნელების გამოყენებით. ეს იყო წინამორბედი იმისა, რასაც დღეს ჩვენ ქიმწმენდას ვუწოდებთ. ჯენინგსის მეთოდმა რევოლუცია მოახდინა ტანსაცმლის მოვლაში.

1821 წლის 3 მარტს აშშ-ის პატენტების ოფისმა აფროამერიკელ გამომგონებელს მიანიჭა პატენტი № X3306. ამ დროს ჯენინგსი ოცდაათი წლის იყო. ამან თომას ლ. ჯენინგსი გახადა პირველი აფროამერიკელი, რომელსაც აშშ-ის პატენტი ჰქონდა.

იმის გასაგებად, თუ რამდენად უჩვეულო მოვლენა იყო ეს, უნდა იცოდეთ, თუ რა ხდებოდა ამერიკაში 1821 წელს. მონობა მთელ სამხრეთში და ზოგიერთ ჩრდილოეთ შტატშიც ლეგალური იყო. შავკანიანი ამერიკელების დიდი უმრავლესობა მონები იყვნენ – ითვლებოდნენ საკუთრებად და არა ადამიანებად. და მონებს არ შეეძლოთ პატენტების ფლობა. მონის მიერ შექმნილი ნებისმიერი გამოგონება კანონიერად ეკუთვნოდა მათ მფლობელს. პატენტების ოფისი არ გასცემდა პატენტებს დამონებულ პირებზე.

ეს ნიშნავდა, რომ დამონებული ადამიანების მიერ შექმნილი უამრავი გამოგონება – სასოფლო-სამეურნეო ინოვაციები, მექანიკური სიახლეები, სამედიცინო აღმოჩენები – მიეწერებოდა თეთრკანიან მონათმფლობელებს ან უბრალოდ იკარგებოდა.

ჩვენ ვერასდროს გავიგებთ, თუ რამდენი შავკანიანი გამომგონებლის ნამუშევარი მოიპარეს ან უკვალოდ დაიკარგა ამ სისტემის გამო. ჯენინგს შეეძლო თავისი გამოგონების დაპატენტება, რადგან ის თავისუფალი იყო – ნიუ-იორკში თავისუფლად დაიბადა, სადაც მონობა თანდათან გაუქმდა. თავისუფლებამ მას ისეთი იურიდიული სტატუსი მისცა, როგორიც მის მილიონობით შავკანიან ამერიკელ თანამემამულეს არ გააჩნდა.

მაგრამ ჯენინგსს ერთი რამ ძალიან კარგად ესმოდა: მის წარმატებას ფასი არ ჰქონდა, თუ ის ერთადერთი თავისუფალი შავკანიანი იქნებოდა. ჯენინგსის მიერ დაპატენტებული მშრალი წმენდის პროცესი წარმატებული გამოდგა. აფროამერიკელმა გამომგონებელმა კარგი ფული იშოვა თავისი პატენტიდან და სამკერვალო ბიზნესიდანაც. მას შეეძლო უბრალოდ ესიამოვნა თავისი კეთილდღეობით, უზრუნველეყო ოჯახის კომფორტი და უსაფრთხოდ დარჩენილიყო. ამის ნაცვლად, მან პატენტიდან მიღებული შემოსავალი თავისუფლებისთვის ბრძოლის დასაფინანსებლად გამოიყენა.

ჯენინგსი აქტიურად ჩაერთო ნიუ-იორკის აბოლიციონისტურ მოძრაობაში და 1854 წელს, როდესაც მისი ქალიშვილი, ელიზაბეთი, ძალის გამოყენებით გადმოიყვანეს “მხოლოდ თეთრებისთვის” განკუთვნილი ტრამვაიდან, წარმატებულმა აფროამერიკელმა გამომგონებელმა დააორგანიზა მოძრაობა საზოგადოებრივ ტრანსპორტში სეგრეგაციის წინააღმდეგ. ასევე მან უზრუნველყო ელიზაბეთის იურიდიული დაცვა (რომელშიც ადვოკატად მონაწილეობდა მომავალი პრეზიდენტი ჩესტერ არტური) და გაიმარჯვა ამ საქმეში, რამაც ნიუ-იორკის საზოგადოებრივ ტრანსპორტში სეგრეგაციის გაუქმებას შეუწყო ხელი.

გარდა ზემოაღნიშნულისა, ჯენინგსმა ათობით მონა გამოისყიდა ცხოვრების მანძილზე. თომას ლ. ჯენინგსის ცხოვრება გვასწავლის, რომ სიმდიდრეს ფასი არ აქვს, თუ მას საკუთარი თვისტომებისთვის ცხოვრების ტვირთის შესამსუბუქებლად არ გამოიყენებ. ჯენინგსის ცხოვრება – ესაა მაგალითი ადამიანისა, რომელიც აცნობიერებს, თუ რამხელა მნიშვნელობა აქვს სიკეთეს, სოლიდარობას და საზოგადოებრივ პროგრესს ტექნოლოგიურ პროგრესთან ერთად.

წყარო: David Chutlashvili