ვალერია მესალინა – რომის ყველაზე სკანდალური იმპერატრიცა
38 წელს, როდესაც ვალერია მესალინა დაახლოებით 15 წლის იყო, იგი ცოლად გაჰყვა 50 წელს გადაცილებულ კლავდიუსს – კაცს, რომელიც რამდენიმე წლის შემდეგ რომის იმპერატორი გახდა. ეს ქორწინება ერთი შეხედვით ჩვეულებრივი არისტოკრატიული კავშირი ჩანდა, თუმცა დროთა განმავლობაში რომის ისტორიის ერთ-ერთ ყველაზე სკანდალურ მოვლენად იქცა.
კლავდიუსი ისტორიაში ძირითადად თავისი ფიზიკური ნაკლოვანებებითა და მეტყველების პრობლემებით დარჩა, ხოლო მესალინა – შეუზღუდავი ამბიციებით, სასახლის ინტრიგებითა და ძალაუფლებისკენ დაუცხრომელი სწრაფვით. ისტორიული წყაროების მიხედვით, კლავდიუსთან ქორწინება მისთვის მხოლოდ ოჯახური კავშირი არ ყოფილა – ეს იყო პოლიტიკური ნაბიჯი, რომელმაც მას რომის იმპერიის ძალაუფლების ცენტრში მნიშვნელოვანი ადგილი დაუმკვიდრა.
მესალინას ადრეული წლები
მესალინა დაიბადა რომის ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან არისტოკრატულ საგვარეულოში – ვალერიების მესალების (Valerii Messallae) ოჯახში. მისი ოჯახი დიდი ხნის განმავლობაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა რომის პოლიტიკაში, ამიტომ ბავშვობიდანვე აღმოჩნდა ძალაუფლებისა და მაღალი საზოგადოების გარემოცვაში. სწორედ ამ გარემომ ჩამოუყალიბა ამბიციური ხასიათი, პოლიტიკური გამჭრიახობა და უნარი, გაერკვია სასახლის ინტრიგებში.
მიუხედავად იმისა, რომ მისი განათლების შესახებ ზუსტი ცნობები თითქმის არ არსებობს, ისტორიკოსების აზრით, მას შეეფერებოდა იმ დონის განათლება, რომელსაც რომაელი არისტოკრატები იღებდნენ. სავარაუდოდ, სწავლობდა ლიტერატურას, ფილოსოფიასა და რიტორიკას, რაც მომავალში ადამიანებზე გავლენის მოხდენასა და პოლიტიკური თამაშების წარმართვაში დაეხმარა.
38 წელს მესალინა დაქორწინდა კლავდიუსზე, რომელიც მოგვიანებით რომის იმპერატორი გახდა. ეს ქორწინება უბრალო ოჯახური კავშირი არ ყოფილა – მან მესალინა პირდაპირ იმპერიის ძალაუფლების ცენტრში გადაიყვანა. ისტორიული წყაროების მიხედვით, მან კარგად გამოიყენა კლავდიუსის პიროვნული სისუსტეები და თანდათან სასახლის კულისებში მნიშვნელოვანი გავლენა მოიპოვა. იგი არ კმაყოფილდებოდა იმპერატორის მეუღლის პასიური როლით და აქტიურად ერეოდა სახელმწიფო საქმეებში, საკუთარი მიზნების მისაღწევად ხშირად იყენებდა ინტრიგებსა და გავლენიან ადამიანებთან კავშირებს.
სკანდალური იმპერატრიცა
მესალინას სახელი ისტორიაში, პირველ რიგში, მრავალრიცხოვან სასიყვარულო ურთიერთობებთან და სკანდალებთან ასოცირდება. ძველი ავტორები ამტკიცებდნენ, რომ მისი ურთიერთობები მხოლოდ პირადი გრძნობებით არ იყო განპირობებული – ხშირად ისინი პოლიტიკური მიზნების მიღწევას, მოკავშირეების შეძენასა და საკუთარი გავლენის გაზრდას ემსახურებოდა.
მისი საყვარლები სხვადასხვა ფენის წარმომადგენლები იყვნენ – სასახლის მოხელეები, სამხედროები, გავლენიანი პოლიტიკოსები და სხვა მაღალი წრის ადამიანები. ზოგიერთი ისტორიკოსი მიიჩნევს, რომ ამგვარი კავშირები მესალინას საშუალებას აძლევდა, სასახლის შიგნით საკუთარი ძალაუფლება გაემყარებინა.
ყველაზე ცნობილი ისტორია მოგვითხრობს, თითქოს მან რომის ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ მეძავთან შეჯიბრება მოაწყო, რათა საკუთარი სექსუალური გამძლეობა დაემტკიცებინა. თანამედროვე მკვლევრები აღნიშნავენ, რომ ამ ამბის სინამდვილე საეჭვოა და, შესაძლოა, ის უფრო მოგვიანებით შექმნილი ან გაზვიადებული ლეგენდა იყოს, რომელიც მის რეპუტაციას აზიანებდა.
კიდევ ერთი გავრცელებული ისტორიის მიხედვით, მესალინა თითქოს გადაცმული მუშაობდა ადგილობრივ საროსკიპოში. თუმცა ეს ამბავი მხოლოდ მოგვიანო წყაროებში გვხვდება და მისი სანდოობა ეჭვქვეშ დგას. ბევრი ისტორიკოსი ფიქრობს, რომ მსგავსი ბრალდებები მისი პოლიტიკური მოწინააღმდეგეების მიერ იყო გავრცელებული.
ასევე ცნობილია მსახიობ მნესტერთან დაკავშირებული ამბავი. გადმოცემით, მესალინა თავდაპირველად მისი ბრინჯაოს ქანდაკებით დაკმაყოფილდა, მაგრამ მოგვიანებით თავად მსახიობთან ურთიერთობა მოისურვა. მნესტერმა ეს შეთავაზება უარყო, რადგან იმპერატორის მეუღლესთან კავშირი უკიდურესად სახიფათო იყო. ამის შემდეგ მესალინამ კლავდიუსი დაარწმუნა, რომ მნესტერს იმპერატორის სახელით მის ყველა ბრძანებაზე დამორჩილება დაევალებინა, თუმცა არ გაუმხელია, რეალურად რისთვის სჭირდებოდა ეს ბრძანება.
საიდუმლო ქორწინება
მესალინას ცხოვრების ყველაზე მნიშვნელოვანი და სკანდალური ეპიზოდი იყო მისი საიდუმლო ქორწინება გაიუს სილიუსთან, რომელიც იმ დროს კონსულის თანამდებობისთვის იყო განკუთვნილი. ეს ყველაფერი მაშინ მოხდა, როდესაც კლავდიუსი რომიდან დროებით იყო წასული.
რომაელებმა ეს ქმედება უბრალო ღალატად კი არა, სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობად აღიქვეს. გავრცელებული მოსაზრებით, სილიუსისა და მესალინას მიზანი იყო კლავდიუსის ჩამოშორება და ხელისუფლების ხელში ჩაგდება.
საიდუმლო ქორწინების შესახებ ინფორმაციის გავრცელებამ სასახლეში დიდი არეულობა გამოიწვია. იმპერატორის გარემოცვამ ეს საკუთარ მდგომარეობაზეც საფრთხედ მიიჩნია. საბოლოოდ კლავდიუსმა შეთქმულების შესახებ შეიტყო, რის შემდეგაც მესალინა და სილიუსი დააპატიმრეს. ორივეს სიკვდილით დასჯა მიუსაჯეს და განაჩენი მალევე აღასრულეს.
ამის შემდეგ სენატმა მესალინას მიმართ გამოიყენა damnatio memoriae – განსაკუთრებული სასჯელი, რომლის მიზანი ადამიანის ისტორიული მეხსიერებიდან სრულად წაშლა იყო. მისი სახელები წარწერებიდან წაშალეს, ქანდაკებები და გამოსახულებები გაანადგურეს ან დააზიანეს, რათა მომავალი თაობებისთვის მისი არსებობის კვალი მაქსიმალურად გაქრალიყო.
რამდენად სანდოა ეს ისტორიები?
მესალინას შესახებ არსებული ცნობების უმეტესობა ძველი რომაელი ავტორების ნაშრომებიდან მოდის, თუმცა მათი ობიექტურობა ხშირად კითხვის ნიშნის ქვეშ დგას.
ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ავტორია ფილოსოფოსი სენეკა, რომელიც იმავე ეპოქაში ცხოვრობდა. მიუხედავად იმისა, რომ მისი ტექსტები იმდროინდელი საზოგადოების გასაგებად ფასეულია, მკვლევრები ფიქრობენ, რომ პირადი გამოცდილებისა და იმპერატორთა ოჯახთან დაძაბული ურთიერთობის გამო მისი შეფასებები შესაძლოა მიკერძოებული ყოფილიყო.
ასევე დიდი გავლენა იქონია რომაულმა ჭორებმა. იმდროინდელ საზოგადოებაში სკანდალური ისტორიები სწრაფად ვრცელდებოდა და ხშირად პოლიტიკური ბრძოლის იარაღად გამოიყენებოდა. ისტორიკოსები, როგორიც იყვნენ ტაციტუსი, სვეტონიუსი და კასიუს დიონი, ამ ჭორებს თავიანთ ნაშრომებში ხშირად გადმოსცემდნენ, თუმცა თანამედროვე მკვლევრები მიიჩნევენ, რომ მათი ნაწილი გაზვიადებული ან მთლიანად გამოგონილიც კი შეიძლება იყოს.
სწორედ ამიტომ დღეს ისტორიკოსები ცდილობენ მესალინას შესახებ არსებული ცნობები კრიტიკულად შეაფასონ. ბევრი მიიჩნევს, რომ იგი შესაძლოა მართლაც ძლიერი და ამბიციური ქალი იყო, მაგრამ მისი რეპუტაციის დიდი ნაწილი იმდროინდელი პოლიტიკური პროპაგანდისა და სკანდალური ისტორიების შედეგად ჩამოყალიბდა.
