ბერლინის კედელი: ცივი ომის ყველაზე ცნობილი სიმბოლო
რა იყო ბერლინის კედელი?
1961 წლის 13 აგვისტოს გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკის (აღმოსავლეთ გერმანიის) კომუნისტურმა ხელისუფლებამ დაიწყო მავთულხლართებისა და ბეტონის ბარიერის მშენებლობა აღმოსავლეთ და დასავლეთ ბერლინს შორის. ოფიციალურად, ამ ნაგებობას „ანტიფაშისტური დამცავი კედელი“ ეწოდებოდა და მისი მიზანი, ხელისუფლების განცხადებით, დასავლელი „ფაშისტების“ შეღწევის აღკვეთა იყო.
რეალურად კი კედლის მთავარი დანიშნულება აღმოსავლეთ გერმანიიდან დასავლეთში მოსახლეობის მასობრივი გადასვლის შეჩერება გახლდათ. ბერლინის კედელი არსებობდა თითქმის 28 წლის განმავლობაში და საბოლოოდ 1989 წლის 9 ნოემბერს დაინგრა. მისი დაცემა ცივი ომის დასრულების ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან სიმბოლოდ იქცა.
გერმანიის გაყოფა მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ
1945 წელს, მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ, გამარჯვებულმა მოკავშირეებმა გერმანიის მომავალი იალტისა და პოტსდამის კონფერენციებზე განსაზღვრეს. ქვეყანა ოთხ საოკუპაციო ზონად გაიყო:
- საბჭოთა კავშირის ზონა;
- ამერიკის შეერთებული შტატების ზონა;
- ბრიტანეთის ზონა;
- საფრანგეთის ზონა.
მიუხედავად იმისა, რომ ბერლინი მთლიანად საბჭოთა საოკუპაციო ზონის შიგნით მდებარეობდა, თავად ქალაქიც ოთხ სექტორად გაიყო. აღმოსავლეთი ნაწილი საბჭოთა კავშირმა გააკონტროლა, ხოლო დასავლეთი ნაწილი ამერიკის, ბრიტანეთისა და საფრანგეთის ადმინისტრაციის ქვეშ მოექცა.
1945 წლიდან ბერლინი ფაქტობრივად ორ განსხვავებულ პოლიტიკურ და ეკონომიკურ სისტემას შორის ბრძოლის არენად გადაიქცა.
ბერლინის ბლოკადა და პირველი კრიზისი
1948 წელს საბჭოთა კავშირმა დასავლეთ ბერლინის სახმელეთო მისასვლელები გადაკეტა, რათა დასავლეთის ქვეყნები ქალაქიდან გაეძევებინა. ამ მოვლენას „ბერლინის ბლოკადა“ ეწოდა.
პასუხად, დასავლეთის სახელმწიფოებმა უპრეცედენტო საჰაერო ხიდი შექმნეს. ათასობით სატვირთო თვითმფრინავი ყოველდღიურად აწვდიდა ქალაქს საკვებს, საწვავსა და სხვა აუცილებელ რესურსებს.
ბლოკადა თითქმის ერთი წლის განმავლობაში გაგრძელდა, თუმცა საბჭოთა კავშირმა საბოლოოდ ვერ მიაღწია მიზანს და 1949 წელს შეზღუდვები მოხსნა.
იმავე წელს გერმანია ორ სახელმწიფოდ ჩამოყალიბდა:
- გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკა (დასავლეთ გერმანია);
- გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკა (აღმოსავლეთ გერმანია).
რატომ აშენდა ბერლინის კედელი?
1950-იან წლებში აღმოსავლეთ გერმანიიდან დასავლეთის მიმართულებით მილიონობით ადამიანი გადავიდა. მათ შორის იყვნენ:
- ექიმები;
- ინჟინრები;
- მეცნიერები;
- სტუდენტები;
- კვალიფიციური მუშაკები.
1949-1961 წლებში დაახლოებით 2.5 მილიონმა ადამიანმა დატოვა აღმოსავლეთ გერმანია. ეს კომუნისტური ხელისუფლებისთვის სერიოზულ პრობლემად იქცა, რადგან ქვეყანა მნიშვნელოვან სამუშაო ძალას კარგავდა.
1961 წლის ზაფხულში საბჭოთა ლიდერმა ნიკიტა ხრუშჩოვმა აღმოსავლეთ გერმანიის ხელისუფლებას საზღვრის სრულად ჩაკეტვის უფლება მისცა.
1961 წლის 13 აგვისტოს მოსახლეობამ გაიღვიძა და აღმოაჩინა, რომ ქალაქი მავთულხლართებით იყო გაყოფილი. სულ რამდენიმე კვირაში დროებითი ბარიერები ბეტონის კედლებმა, სადამკვირვებლო კოშკებმა და შეიარაღებულმა პატრულებმა ჩაანაცვლა.
ასე დაიწყო ბერლინის კედლის ისტორია.
ცხოვრება ბერლინის კედლის ჩრდილში
ბერლინის კედელი თავდაპირველად უბრალო მავთულხლართებისგან შედგებოდა, თუმცა წლების განმავლობაში ის ერთ-ერთ ყველაზე გამაგრებულ სასაზღვრო სისტემად გადაიქცა.
საბოლოო ვერსია მოიცავდა:
- ბეტონის მაღალ კედლებს;
- სადამკვირვებლო კოშკებს;
- პროჟექტორებს;
- სიგნალიზაციის სისტემებს;
- სასაზღვრო პატრულებს;
- სპეციალურად გაწვრთნილ ძაღლებს.
კედლის ორივე მხარეს ცხოვრება ერთმანეთისგან მკვეთრად განსხვავდებოდა. დასავლეთ ბერლინი დემოკრატიული და კაპიტალისტური სამყაროს ნაწილად ითვლებოდა, ხოლო აღმოსავლეთ ბერლინი საბჭოთა გავლენის ქვეშ მყოფი კომუნისტური სისტემის ნაწილი იყო.
ათასობით ოჯახი, მეგობარი და ნათესავი ერთ ღამეში გაიყო. ადამიანები, რომლებიც ადრე თავისუფლად გადაადგილდებოდნენ ქალაქის სხვადასხვა ნაწილში, მოულოდნელად ერთმანეთისგან იზოლირებულები აღმოჩნდნენ.
გაქცევის მცდელობები
მიუხედავად მკაცრი კონტროლისა, ბევრი ადამიანი ცდილობდა აღმოსავლეთ გერმანიიდან დასავლეთში გაქცევას.
გამოყენებული მეთოდები ხშირად წარმოუდგენლად გაბედული იყო:
- მიწისქვეშა გვირაბების გათხრა;
- ცხელი ჰაერის ბუშტებით ფრენა;
- სპეციალურად გადაკეთებული ავტომობილები;
- მდინარის გადაცურვა;
- შენობებიდან გადახტომა.
ზოგიერთი მცდელობა წარმატებით დასრულდა, თუმცა ბევრს სიცოცხლე შეეწირა.
ისტორიკოსების შეფასებით, ბერლინის კედლის გადალახვის მცდელობისას ასობით ადამიანი დაიღუპა, ხოლო ათასობით დააკავეს.
ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი შემთხვევა 1962 წელს მოხდა, როდესაც 18 წლის პეტერ ფეხტერი კედლის გადალახვის მცდელობისას მესაზღვრეებმა დაჭრეს. ის რამდენიმე საათის განმავლობაში სისხლისგან იცლებოდა სასაზღვრო ზონაში, სანამ გარდაიცვლებოდა. ეს ტრაგედია საერთაშორისო აღშფოთების მიზეზი გახდა.
ჯონ კენედის ვიზიტი ბერლინში
1963 წელს ამერიკის პრეზიდენტი ჯონ ფ. კენედი დასავლეთ ბერლინს ეწვია.
თავის ცნობილ გამოსვლაში მან წარმოთქვა ფრაზა:
„Ich bin ein Berliner“ („მე ბერლინელი ვარ“).
ამ სიტყვებით კენედიმ დასავლეთ ბერლინის მოსახლეობას მხარდაჭერა გამოუცხადა და განაცხადა, რომ თავისუფალი სამყარო მათ გვერდით იდგა.
გამოსვლა ცივი ომის ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ პოლიტიკურ მომენტად ითვლება.
რეიგანი და მოწოდება კედლის დანგრევისაკენ
1987 წელს ამერიკის პრეზიდენტმა რონალდ რეიგანმა ბერლინში, ბრანდენბურგის კარიბჭესთან ისტორიული სიტყვით გამოსვლისას საბჭოთა ლიდერ მიხეილ გორბაჩოვს მიმართა:
„ბატონო გორბაჩოვ, დაანგრიეთ ეს კედელი!“
მაშინ ბევრს არ სჯეროდა, რომ კედლის დაცემა უახლოეს მომავალში შესაძლებელი იქნებოდა, თუმცა აღმოსავლეთ ევროპაში უკვე დაწყებული იყო მნიშვნელოვანი პოლიტიკური ცვლილებები.
კომუნისტური რეჟიმები თანდათან სუსტდებოდნენ, ხოლო მოსახლეობა უფრო მეტ თავისუფლებას მოითხოვდა.
ბერლინის კედლის დაცემა
1989 წელი აღმოსავლეთ ევროპისთვის გარდამტეხი აღმოჩნდა. პოლონეთში, უნგრეთში და სხვა ქვეყნებში კომუნისტური სისტემები სერიოზულ კრიზისში შევიდნენ.
იმავე პერიოდში აღმოსავლეთ გერმანიაში მასობრივი დემონსტრაციები დაიწყო. ასობით ათასი ადამიანი ითხოვდა:
- თავისუფალ არჩევნებს;
- გადაადგილების თავისუფლებას;
- დემოკრატიულ რეფორმებს.
1989 წლის 9 ნოემბერს აღმოსავლეთ გერმანიის ხელისუფლების წარმომადგენელმა პრესკონფერენციაზე შეცდომით განაცხადა, რომ მოქალაქეებს საზღვრის გადაკვეთა დაუყოვნებლივ შეეძლებოდათ.
ამ განცხადების შემდეგ ათასობით ადამიანი სასაზღვრო პუნქტებთან შეიკრიბა. დაბნეულმა მესაზღვრეებმა ხალხის შეჩერება ვეღარ შეძლეს და გადასასვლელები გახსნეს.
იმ ღამეს ბერლინელები კედელზე ავიდნენ, ჩაქუჩებითა და სხვა იარაღებით მისი დემონტაჟი დაიწყეს და ისტორიული მოვლენის მონაწილეები გახდნენ.
ბერლინის კედლის დაცემა მთელ მსოფლიოში პირდაპირ ეთერში გადაიცემოდა და ცივი ომის დასასრულის სიმბოლოდ იქცა.
გერმანიის გაერთიანება
კედლის დაცემიდან ნაკლებ დროში გერმანიის გაერთიანების პროცესი დაიწყო.
1990 წლის 3 ოქტომბერს აღმოსავლეთი და დასავლეთი გერმანია ოფიციალურად გაერთიანდნენ და ერთიანი გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკა ჩამოყალიბდა.
გაერთიანებამ ევროპის პოლიტიკური რუკა მნიშვნელოვნად შეცვალა და საბჭოთა ბლოკის დაშლის პროცესს კიდევ უფრო შეუწყო ხელი.
ბერლინის კედლის მემკვიდრეობა
დღეს ბერლინის კედლის უმეტესი ნაწილი აღარ არსებობს, თუმცა მისი ფრაგმენტები მსოფლიოს სხვადასხვა მუზეუმსა და ქალაქშია დაცული.
ბერლინში შემორჩენილია რამდენიმე მონაკვეთი, რომლებიც მემორიალებისა და ისტორიული ღირსშესანიშნაობების სახით ფუნქციონირებს.
კედელი დღემდე რჩება:
- ცივი ომის სიმბოლოდ;
- ევროპის გაყოფის ნიშნად;
- თავისუფლებისა და ადამიანის უფლებებისთვის ბრძოლის შეხსენებად.
ბერლინის კედლის ისტორია გვახსენებს, თუ რამდენად დიდი გავლენა შეუძლია პოლიტიკურ იდეოლოგიებს ადამიანების ყოველდღიურ ცხოვრებაზე და რამდენად ძლიერია საზოგადოების სურვილი თავისუფლებისა და ერთიანობისკენ.
დასკვნა
ბერლინის კედელი თითქმის სამი ათწლეულის განმავლობაში ყოფდა ქალაქს, ოჯახებსა და მთელ ევროპას ორ დაპირისპირებულ ბანაკად. მისი აშენება კომუნისტური რეჟიმის მცდელობა იყო მოსახლეობის გადინების შესაჩერებლად, ხოლო მისი დაცემა თავისუფლების, დემოკრატიისა და ცივი ომის დასრულების სიმბოლოდ იქცა.
1989 წლის 9 ნოემბერი ისტორიაში დარჩა როგორც დღე, როდესაც ბეტონის კედელზე ძლიერი ადამიანების ნება და თავისუფლების სურვილი აღმოჩნდა.
წყარო: Berlin Wall – history
