XX საუკუნის ისტორიაში არსებობს არაერთი ორგანიზაცია, რომლის საქმიანობაც დღემდე უამრავ კითხვას ბადებს. მათ შორის განსაკუთრებული ადგილი უკავია ანენერბეს (Ahnenerbe), რომელიც ნაცისტური გერმანიის პერიოდში შეიქმნა და დღემდე მისტიკით, საიდუმლოებებითა და მრავალი ლეგენდით არის გარშემორტყმული.

Ahnenerbe, რომლის სახელწოდებაც გერმანულიდან „წინაპართა მემკვიდრეობად“ ითარგმნება, 1935 წელს SS-ის ხელმძღვანელის, ჰაინრიხ ჰიმლერის ინიციატივით დაარსდა. ოფიციალურად მისი დანიშნულება გერმანელი ხალხისა და ე.წ. არიელთა ისტორიის, კულტურისა და წარმოშობის შესწავლა იყო, თუმცა რეალურად ორგანიზაცია ნაცისტური იდეოლოგიის სამეცნიერო საფუძვლებით გამყარებას ემსახურებოდა.

ორგანიზაციის შექმნის მიზანი

1930-იან წლებში ნაცისტური ხელისუფლება ცდილობდა დაემტკიცებინა, რომ გერმანელები უძველესი და განსაკუთრებული „არიელი რასის“ პირდაპირი მემკვიდრეები იყვნენ. ამ იდეის გასამყარებლად შეიქმნა Ahnenerbe, რომელმაც საკუთარ რიგებში ისტორიკოსები, არქეოლოგები, ენათმეცნიერები და ანთროპოლოგები გააერთიანა.

დროთა განმავლობაში ორგანიზაცია SS-ის სისტემაში მნიშვნელოვან სტრუქტურად ჩამოყალიბდა და მის ფარგლებში ათეულობით კვლევითი განყოფილება ფუნქციონირებდა.

რას იკვლევდა ანენერბე?

ორგანიზაციის საქმიანობის სფერო საკმაოდ ფართო იყო და მოიცავდა:

• არქეოლოგიურ ექსპედიციებსა და გათხრებს;
• გერმანული და სკანდინავიური მითოლოგიის შესწავლას;
• ხალხებისა და ენების წარმოშობის კვლევას;
• ეთნოგრაფიულ და ანთროპოლოგიურ ექსპედიციებს;
• რელიგიური, მისტიკური და ეზოთერული ტრადიციების ანალიზს.

მიუხედავად სამეცნიერო იერისა, ორგანიზაციის კვლევები ხშირად წინასწარ განსაზღვრულ დასკვნებს ემყარებოდა. ფაქტები და აღმოჩენები ხშირ შემთხვევაში ისე განიმარტებოდა, რომ ნაცისტური თეორიებისთვის მხარდაჭერა გაეწია.

ტიბეტის ცნობილი ექსპედიცია

Ahnenerbe-ს ყველაზე ცნობილ პროექტად 1938–1939 წლებში მოწყობილი ტიბეტის ექსპედიცია ითვლება. მისიის მიზანი იყო ისეთი მტკიცებულებების მოძიება, რომლებიც ტიბეტელებსა და გერმანელებს საერთო „არიელ“ ფესვებთან დააკავშირებდა.

ექსპედიციის მონაწილეები აგროვებდნენ ანთროპოლოგიურ მასალებს, სწავლობდნენ ადგილობრივ რელიგიურ ტრადიციებს, კულტურას და სხვადასხვა ისტორიულ არტეფაქტს. მოგვიანებით სწორედ ამ ექსპედიციამ დაუდო საფუძველი უამრავ მითსა და შეთქმულების თეორიას.

ოკულტიზმი და მისტიკური ძიებები

Ahnenerbe-ს სახელი ხშირად უკავშირდება მისტიკასა და ოკულტურ პრაქტიკებს. პოპულარული ლეგენდების მიხედვით, ორგანიზაციის წარმომადგენლები ეძებდნენ:

• წმინდა გრაალს;
• ატლანტიდის კვალს;
• შამბალას ლეგენდარულ ქალაქს;
• დაკარგულ ცივილიზაციებს;
• იდუმალ არტეფაქტებსა და რელიკვიებს.

ისტორიკოსების შეფასებით, მსგავსი ისტორიების ნაწილი რეალურ მოვლენებს ეფუძნება, თუმცა მათი მნიშვნელოვანი ნაწილი მოგვიანებით შექმნილ მითებსა და გადაჭარბებულ ინტერპრეტაციებს წარმოადგენს.

ნაცისტური პოლიტიკის სამსახურში

Ahnenerbe მხოლოდ ისტორიული თუ კულტურული კვლევებით არ შემოიფარგლებოდა. ორგანიზაციის მიერ შემუშავებული ფსევდომეცნიერული თეორიები აქტიურად გამოიყენებოდა ნაცისტური რასობრივი პოლიტიკის გასამართლებლად.

სწორედ მსგავსი „კვლევების“ საფუძველზე იქმნებოდა იდეოლოგიური არგუმენტები, რომლებიც მოგვიანებით ჰოლოკოსტისა და ეთნიკური დევნის პოლიტიკის გამართლებას ემსახურებოდა.

Ahnenerbe და საქართველო

მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოს მიმართ ინტერესი ტიბეტის მსგავსი მასშტაბის არ ყოფილა, კავკასია ნაცისტური მკვლევრების ყურადღების ცენტრში მაინც ექცეოდა.

რატომ აინტერესებდათ კავკასია?

ნაცისტი იდეოლოგები და Ahnenerbe-ს მკვლევრები მიიჩნევდნენ, რომ კავკასიაში შესაძლოა შემონახული ყოფილიყო უძველესი ინდოევროპული კულტურების კვალი. მათი ინტერესის საგანი იყო:

• კავკასიური ხალხების წარმოშობა;
• ადგილობრივი ენების ისტორია;
• უძველესი არქეოლოგიური ძეგლები;
• მოსახლეობის ანთროპოლოგიური თავისებურებები.

ქართველები ნაცისტური თეორიების მიხედვით

ქართველები არ მიეკუთვნებიან ინდოევროპულ ხალხებს და ქართული ენა დამოუკიდებელ ქართვლურ ენათა ოჯახს ეკუთვნის. სწორედ ამიტომ გერმანელ მკვლევრებს შორის ქართველთა წარმოშობის საკითხზე ერთიანი მოსაზრება არ არსებობდა.

ზოგი მათგანი ქართველებს უძველესი კავკასიური მოსახლეობის შთამომავლებად მიიჩნევდა, სხვები კი ცდილობდნენ ე.წ. „არიელი ელემენტების“ აღმოჩენას. მსგავსი დასკვნები ხშირად პოლიტიკური ინტერესებით იყო განპირობებული.

მეორე მსოფლიო ომი და კავკასია

1942 წელს, როდესაც გერმანიის არმია კავკასიაში შეიჭრა და ოპერაცია „ედელვაისი“ დაიწყო, საქართველოსადმი ინტერესი კიდევ უფრო გაიზარდა.

გერმანელებისთვის განსაკუთრებულ მნიშვნელობას წარმოადგენდა:

• საქართველოს სტრატეგიული მდებარეობა;
• ჭიათურის მანგანუმის საბადოები;
• კავკასიური ნავთობისკენ მიმავალი გზები;
• ადგილობრივი ეთნიკური და კულტურული თავისებურებები.

მიუხედავად ამისა, ისტორიული წყაროები არ ადასტურებს, რომ Ahnenerbe-მ საქართველოში ტიბეტის მსგავსი მასშტაბური ექსპედიცია მოაწყო.

ქართული მითები და ლეგენდები

თანამედროვე პუბლიკაციებში ხშირად გვხვდება მტკიცებები, თითქოს ორგანიზაცია საქართველოში ეძებდა:

• ოქროს საწმისთან დაკავშირებულ კვალს;
• პრომეთეს ლეგენდასთან დაკავშირებულ ადგილებს;
• უძველეს საიდუმლო ცოდნას;
• მისტიკურ რელიკვიებს.

თუმცა მსგავსი მოსაზრებების დასადასტურებლად სანდო ისტორიული დოკუმენტები პრაქტიკულად არ არსებობს და ისინი უფრო ლეგენდების სფეროს მიეკუთვნება.

საინტერესო ფაქტები

• Ahnenerbe-ის სახელწოდება ნიშნავს „წინაპართა მემკვიდრეობას“;
• ორგანიზაცია 40-ზე მეტ კვლევით ინსტიტუტსა და განყოფილებას აერთიანებდა;
• ექსპედიციები ტარდებოდა ევროპის, აზიისა და სხვა რეგიონების ტერიტორიაზე;
• მისი საქმიანობა ხშირად მოიხსენიება თანამედროვე ფსევდოარქეოლოგიის ერთ-ერთ საწყისად;
• ორგანიზაციამ შთააგონა მრავალი დოკუმენტური ფილმი, წიგნი და პოპულარული კინოფრენჩაიზი, მათ შორის Indiana Jones;
• Wolfenstein-ის ვიდეოთამაშების სერიაშიც Ahnenerbe-ს თემატიკა მნიშვნელოვან ადგილს იკავებს.

---

1945 წელს, მესამე რაიხის დაცემის შემდეგ, ორგანიზაციის წევრებმა მრავალი დოკუმენტის განადგურება სცადეს, თუმცა მოკავშირეებმა მნიშვნელოვანი არქივების შენარჩუნება მოახერხეს. სწორედ ამ მასალების საფუძველზე გახდა შესაძლებელი Ahnenerbe-ს საქმიანობის მნიშვნელოვანი ნაწილის შესწავლა.

დღეს Ahnenerbe ისტორიკოსებისთვის წარმოადგენს მაგალითს იმისა, თუ როგორ შეიძლება პოლიტიკური იდეოლოგიის სამსახურში მეცნიერების გამოყენება და ფსევდომეცნიერული თეორიების შექმნა. ეს იყო ორგანიზაცია, რომელიც აერთიანებდა მეცნიერებას, ნაციონალისტურ მითოლოგიას, პოლიტიკასა და მისტიკას, რის გამოც იგი დღემდე ერთ-ერთ ყველაზე იდუმალ მოვლენად რჩება ნაცისტური გერმანიის ისტორიაში.