ფეხბურთის მსოფლიო ჩემპიონატი – წარმოშობა, გამარჯვებულები და საინტერესო ფაქტები

მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი, რომელსაც დღეს მილიონობით ადამიანი უბრალოდ „მსოფლიო ჩემპიონატს“ ან „მსოფლიო თასს“ უწოდებს, სპორტის ისტორიაში ყველაზე პოპულარული და პრესტიჟული ტურნირია. მას ორგანიზებას უწევს FIFA და ყოველ ოთხ წელიწადში ერთხელ ტარდება.

როგორ დაიწყო ყველაფერი?

XX საუკუნის დასაწყისში საერთაშორისო ფეხბურთის მთავარი ტურნირი ოლიმპიური თამაშები იყო, თუმცა FIFA-ს პრეზიდენტი Jules Rimet ოცნებობდა დამოუკიდებელ მსოფლიო ჩემპიონატზე, სადაც მსოფლიოს საუკეთესო ნაკრებები იასპარეზებდნენ. 1928 წელს FIFA-მ მიიღო გადაწყვეტილება, რომ შეექმნა ახალი ტურნირი, რომელიც ყოველ ოთხ წელიწადში ერთხელ გაიმართებოდა.

პირველი მსოფლიო ჩემპიონატი – ურუგვაი 1930

პირველი მსოფლიო ჩემპიონატი 1930 წლის 13-30 ივლისს ჩატარდა Uruguay-ში. მასში მონაწილეობდა მხოლოდ 13 ნაკრები, რადგან იმ პერიოდში ევროპიდან სამხრეთ ამერიკაში მოგზაურობა რთული და ძვირი იყო. საკვალიფიკაციო ეტაპიც არ არსებობდა — მონაწილეები პირდაპირ იყვნენ მიწვეული.

ფინალში მასპინძელმა ურუგვაიმ დაამარცხა Argentina 4:2 და ისტორიაში პირველი მსოფლიო ჩემპიონი გახდა. მატჩი გაიმართა მონტევიდეოს ლეგენდარულ Estadio Centenario-ზე.

ჩემპიონატის განვითარება

1934 წელს ტურნირს უკვე Italy უმასპინძლა, ხოლო 1938 წელს კვლავ იტალიამ მოიგო მსოფლიო თასი და გახდა პირველი ქვეყანა, რომელმაც ტიტული ზედიზედ ორჯერ დაიცვა. მოგვიანებით მსოფლიო ჩემპიონატი ფეხბურთის ნამდვილ გლობალურ ფესტივალად გადაიქცა.

მეორე მსოფლიო ომის გამო 1942 და 1946 წლების ჩემპიონატები არ ჩატარებულა. ტურნირი 1950 წელს განახლდა Brazil-ში, სადაც ურუგვაიმ მასპინძელი ბრაზილია სენსაციურად დაამარცხა და მეორე მსოფლიო ტიტული მოიპოვა. ეს მატჩი ისტორიაში „მარაკანასოდ“ არის ცნობილი.

მსოფლიო ჩემპიონატის ოქროს ეპოქა

1958 წელს მსოფლიომ პირველად იხილა ახალგაზრდა Pelé, რომელმაც ბრაზილიას პირველი მსოფლიო ჩემპიონობა მოუტანა. ამის შემდეგ ბრაზილია მსოფლიო ფეხბურთის სიმბოლოდ იქცა და დღემდე რეკორდული ხუთი მსოფლიო ტიტულის მფლობელია.

საინტერესო ფაქტები

⚽ პირველი მსოფლიო ჩემპიონატის ყველა მატჩი მხოლოდ ერთ ქალაქში — მონტევიდეოში — გაიმართა.

⚽ პირველი გოლი მსოფლიო ჩემპიონატების ისტორიაში ფრანგმა ფეხბურთელმა ლუსიენ ლორანმა გაიტანა.

⚽ პირველი ჰეთ-თრიკი ამერიკელმა ბერტ პატენოდმა შეასრულა 1930 წლის ჩემპიონატზე.

⚽ მსოფლიო ჩემპიონატის პირველი თასი თავდაპირველად „Victory“-ს ერქვა, მოგვიანებით კი მისი დამფუძნებლის პატივსაცემად „ჟიულ რიმეს თასი“ დაერქვა.

⚽ 2022 წლის მსოფლიო ჩემპიონატს დაახლოებით 5 მილიარდმა ადამიანმა უყურა, რაც მას პლანეტის ერთ-ერთ ყველაზე ყურებად სპორტულ მოვლენად აქცევს.

დასკვნა

1930 წელს მცირე ტურნირად დაწყებული მსოფლიო ჩემპიონატი დღეს კაცობრიობის ერთ-ერთ უდიდეს სპორტულ მოვლენად იქცა. ათწლეულების განმავლობაში ის აერთიანებდა სხვადასხვა კულტურას, ქმნიდა ლეგენდებს და აჩუქა მსოფლიოს ისეთი ვარსკვლავები, როგორებიც იყვნენ Pelé, Diego Maradona, Zinedine Zidane, Lionel Messi და Cristiano Ronaldo. სწორედ ამიტომ მსოფლიო ჩემპიონატი დღემდე რჩება ფეხბურთის უდიდეს დღესასწაულად. ⚽🌍

FIFA მსოფლიო ჩემპიონატები (1930–2022)

წელი	მასპინძელი ქვეყანა	ჩემპიონი	ფინალისტი	ფინალის შედეგი	მონაწილე გუნდები
1930	ურუგვაი	ურუგვაი	არგენტინა	4-2	13
1934	იტალია	იტალია	ჩეხოსლოვაკია	2-1 (დ.დ.)	16
1938	საფრანგეთი	იტალია	უნგრეთი	4-2	15
1950	ბრაზილია	ურუგვაი	ბრაზილია*	2-1	13
1954	შვეიცარია	დასავლეთ გერმანია	უნგრეთი	3-2	16
1958	შვედეთი	ბრაზილია	შვედეთი	5-2	16
1962	ჩილე	ბრაზილია	ჩეხოსლოვაკია	3-1	16
1966	ინგლისი	ინგლისი	დასავლეთ გერმანია	4-2 (დ.დ.)	16
1970	მექსიკა	ბრაზილია	იტალია	4-1	16
1974	დასავლეთ გერმანია	დასავლეთ გერმანია	ნიდერლანდები	2-1	16
1978	არგენტინა	არგენტინა	ნიდერლანდები	3-1 (დ.დ.)	16
1982	ესპანეთი	იტალია	დასავლეთ გერმანია	3-1	24
1986	მექსიკა	არგენტინა	დასავლეთ გერმანია	3-2	24
1990	იტალია	დასავლეთ გერმანია	არგენტინა	1-0	24
1994	აშშ	ბრაზილია	იტალია	0-0 (3-2 პენ.)	24
1998	საფრანგეთი	საფრანგეთი	ბრაზილია	3-0	32
2002	სამხრეთ კორეა / იაპონია	ბრაზილია	გერმანია	2-0	32
2006	გერმანია	იტალია	საფრანგეთი	1-1 (5-3 პენ.)	32
2010	სამხრეთ აფრიკა	ესპანეთი	ნიდერლანდები	1-0 (დ.დ.)	32
2014	ბრაზილია	გერმანია	არგენტინა	1-0 (დ.დ.)	32
2018	რუსეთი	საფრანგეთი	ხორვატია	4-2	32
2022	კატარი	არგენტინა	საფრანგეთი	3-3 (4-2 პენ.)	32

მსოფლიო ჩემპიონების რეიტინგი (თასების რაოდენობით)

ქვეყანა	მსოფლიო ჩემპიონობა
ბრაზილია	5
გერმანია (დასავლეთ გერმანიის ჩათვლით)	4
იტალია	4
არგენტინა	3
საფრანგეთი	2
ურუგვაი	2
ინგლისი	1
ესპანეთი	1

საინტერესო ფაქტები

• მხოლოდ 8 ქვეყანას აქვს მოგებული მსოფლიო ჩემპიონატი 1930-2022 წლებში.
• ბრაზილია ერთადერთი ქვეყანაა, რომელმაც ყველა მსოფლიო ჩემპიონატზე მიიღო მონაწილეობა.
• მასპინძელ ქვეყანას მსოფლიო ჩემპიონატი მოგებული აქვს 6-ჯერ: ურუგვაი (1930), იტალია (1934), ინგლისი (1966), დასავლეთ გერმანია (1974), არგენტინა (1978) და საფრანგეთი (1998).
• მეორე მსოფლიო ომის გამო ჩემპიონატები 1942 და 1946 წლებში არ ჩატარებულა.
• 2002 წელი ისტორიაში პირველი მსოფლიო ჩემპიონატი იყო, რომელსაც ორი ქვეყანა — იაპონია და სამხრეთ კორეა — ერთად მასპინძლობდა.