ჩინეთის „დიდი მწვანე კედელი“ – მსოფლიოში ყველაზე დიდი ხელოვნური ტყე

რა არის „დიდი მწვანე კედელი“?

ჩინეთის „დიდი მწვანე კედელი“ (Great Green Wall), რომლის ოფიციალური სახელია Three-North Shelter Forest Program, კაცობრიობის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე მასშტაბური ეკოლოგიური პროექტია. მისი მიზანია ჩრდილოეთ ჩინეთში უდაბნოების გაფართოების შეჩერება, ძლიერი ქვიშის ქარიშხლების შემცირება და დაზიანებული ეკოსისტემების აღდგენა. პროექტი 1978 წელს დაიწყო და მისი დასრულება დაახლოებით 2050 წლისთვის იგეგმება.

რატომ დაიწყო ეს პროექტი?

გასული საუკუნის მეორე ნახევარში ჩინეთში სწრაფად იზრდებოდა უდაბნოები, განსაკუთრებით კი გობის უდაბნო. ყოველწლიურად ქარი უზარმაზარ რაოდენობას ქვიშას ატანდა სასოფლო-სამეურნეო მიწებზე, რაც ამცირებდა მოსავალს, ანადგურებდა მცენარეულობას და საფრთხეს უქმნიდა მილიონობით ადამიანს.

ამის საპასუხოდ ჩინეთის მთავრობამ გადაწყვიტა შეექმნა გიგანტური ტყის ზოლი, რომელიც ბუნებრივ ბარიერს შექმნიდა ქარისა და ქვიშის წინააღმდეგ.

პროექტის მასშტაბები

„დიდი მწვანე კედელი“ მსოფლიოს უდიდესი ტყის გაშენების პროექტია.

მისი ძირითადი მაჩვენებლებია:

• პროექტი დაიწყო 1978 წელს;
• დასრულება დაგეგმილია 2050 წლისთვის;
• მოიცავს ჩრდილოეთ, ჩრდილო-აღმოსავლეთ და ჩრდილო-დასავლეთ ჩინეთის 13 პროვინციას;
• ტყის ზოლის სიგრძე დაახლოებით 4,800 კილომეტრია;
• ათწლეულების განმავლობაში დარგულია მილიარდობით ხე, სხვადასხვა შეფასებით – 60 მილიარდზე მეტიც.

როგორ აშენებენ ხელოვნურ ტყეს?

პროექტში გამოიყენება სხვადასხვა მეთოდი:

• ადგილობრივი კლიმატისთვის შესაფერისი ხეების დარგვა;
• ქვიშის დიუნების გამაგრება სპეციალური ბადეებითა და მცენარეებით;
• დრონებისა და თვითმფრინავების გამოყენება თესლის გასავრცელებლად;
• თანამედროვე სატელიტური მონიტორინგი ტყეების მდგომარეობის გასაკონტროლებლად.

ბოლო წლებში ჩინეთი აქტიურად იყენებს ხელოვნურ ინტელექტსა და დრონებს ახალი ტყეების დასარგავად და მათი მდგომარეობის შესაფასებლად.

მიღწეული შედეგები

პროექტმა უკვე მნიშვნელოვანი შედეგები აჩვენა:

• შემცირდა ქვიშის ქარიშხლების ინტენსივობა;
• მილიონობით ჰექტარი დაზიანებული მიწა აღდგა;
• გაიზარდა ტყის საფარი;
• დაცულია სასოფლო-სამეურნეო სავარგულები ქარის ეროზიისგან.

2024 წელს ჩინეთმა ასევე განაცხადა, რომ ტაკლამაკანის უდაბნოს გარშემო დაახლოებით 3,000-კილომეტრიანი მწვანე სარტყლის შექმნა დაასრულა, რაც ამ მრავალწლიანი პროგრამის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ეტაპად მიიჩნევა.

კრიტიკა

მიუხედავად წარმატებისა, პროექტს კრიტიკაც აქვს.

ზოგიერთი მეცნიერი აღნიშნავს, რომ:

• ზოგ რეგიონში დარგულია მხოლოდ რამდენიმე სახეობის ხე;
• მონოკულტურული ტყეები უფრო მოწყვლადია დაავადებებისა და მავნებლების მიმართ;
• მშრალ რეგიონებში დიდი რაოდენობით ხეები მნიშვნელოვან წყლის რესურსებს მოიხმარს;
• ბუნებრივი ეკოსისტემები ზოგჯერ უფრო მდგრადია, ვიდრე ხელოვნურად შექმნილი ტყეები.

შეიძლება თუ არა პროექტი წარმატებულად ჩაითვალოს?

ექსპერტების უმრავლესობა თანხმდება, რომ „დიდი მწვანე კედელი“ სრულყოფილი პროექტი არ არის, თუმცა მან უკვე მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა უდაბნოების გავრცელების შენელებასა და ეკოსისტემების აღდგენაში. მიღებული გამოცდილება დღეს სხვა ქვეყნებისთვისაც საინტერესო მაგალითია, განსაკუთრებით იმ რეგიონებში, სადაც კლიმატის ცვლილება და გაუდაბნოება სერიოზულ პრობლემას წარმოადგენს.

საინტერესო ფაქტები

• პროექტი უკვე თითქმის ნახევარი საუკუნეა გრძელდება.
• ის მსოფლიოს ყველაზე დიდი ტყის გაშენების პროგრამად ითვლება.
• დასრულების შემდეგ მისი საერთო ფართობი ათეულობით მილიონ ჰექტარს გადააჭარბებს.
• პროექტის მთავარი მიზანი არა მხოლოდ ხეების დარგვა, არამედ ნიადაგის, სოფლის მეურნეობისა და მოსახლეობის დაცვაცაა.