მითიური ტროლები – სკანდინავიური ლეგენდების იდუმალი გიგანტები
ტროლები მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი მითოლოგიური არსებები არიან. საუკუნეების განმავლობაში ისინი სკანდინავიური ფოლკლორის განუყოფელ ნაწილად ითვლებოდნენ და უამრავი ზღაპრის, ეპოსისა და ხალხური გადმოცემის მთავარი გმირები იყვნენ. მათი შესახებ ლეგენდები განსაკუთრებით პოპულარულია ნორვეგიაში, შვედეთში, დანიასა და ისლანდიაში, თუმცა დროთა განმავლობაში ტროლებმა მსოფლიო კულტურაშიც მნიშვნელოვანი ადგილი დაიკავეს.
დღეს ტროლებს ხშირად ვხვდებით ფილმებში, ვიდეოთამაშებში, წიგნებსა და ანიმაციებში, თუმცა მათი ისტორია გაცილებით ძველია. ისინი თავდაპირველად ადამიანებისთვის ბუნების იდუმალ და საშიშ ძალებს განასახიერებდნენ.
ტროლების წარმოშობა
მკვლევართა აზრით, ტროლების შესახებ პირველი ზეპირი ლეგენდები ათას წელზე მეტს ითვლის. მათი სახელწოდება პირველად ძველ ნორვეგიულ საგებში გვხვდება.
ზუსტი მნიშვნელობა დღემდე უცნობია. ზოგიერთი ისტორიკოსი ფიქრობს, რომ სიტყვა „ტროლი“ თავდაპირველად ზებუნებრივ ან ჯადოსნურ არსებას აღნიშნავდა, ხოლო მოგვიანებით კონკრეტულად მთებსა და ტყეებში მცხოვრებ გიგანტებს დაუკავშირდა.
ვიკინგების ეპოქაში ადამიანები დარწმუნებულები იყვნენ, რომ ბუნებაში მრავალი უხილავი ძალა არსებობდა. სწორედ ამ რწმენიდან წარმოიშვა ტროლების შესახებ უამრავი ისტორია.
როგორ გამოიყურებოდნენ ტროლები?
ყველა ლეგენდა ერთნაირად არ აღწერს მათ გარეგნობას.
ყველაზე გავრცელებული აღწერის მიხედვით ტროლები იყვნენ:
- უზარმაზარი სიმაღლის;
- ძალიან ძლიერები;
- სქელი, ქვასავით კანით;
- გრძელი ცხვირით;
- დიდი ყურებით;
- გრძელი ხელებით;
- ხშირი თმით;
- ბასრი კბილებით.
ზოგიერთი ტროლი ადამიანის ზომის იყო, ზოგი კი იმდენად დიდი, რომ მთებსაც კი აღემატებოდა.
ხშირად მათი გარეგნობა კლდეებს ჰგავდა, რის გამოც სჯეროდათ, რომ ისინი ბუნებრივ ლანდშაფტში ადვილად იმალებოდნენ.
სად ცხოვრობდნენ ტროლები?
სკანდინავიური ფოლკლორის მიხედვით, ტროლები ერიდებოდნენ დასახლებულ ადგილებს.
მათი საცხოვრებელი ძირითადად იყო:
- გამოქვაბულები;
- მთები;
- კლდეები;
- უღრანი ტყეები;
- ჩანჩქერების მახლობლად მდებარე ადგილები;
- ღრმა ხეობები.
ადამიანები ხშირად ცდილობდნენ ამ ადგილებისთვის თავი აერიდებინათ, რადგან სჯეროდათ, რომ ტროლების გაბრაზება დიდ უბედურებას გამოიწვევდა.
რატომ ეშინოდათ მზის?
ტროლებთან დაკავშირებული ყველაზე ცნობილი ლეგენდა მზის სხივებს უკავშირდება.
ძველი თქმულებების მიხედვით, ტროლები მხოლოდ ღამით გამოდიოდნენ.
როგორც კი მზის პირველი სხივი მოხვდებოდათ, ისინი ქვად იქცეოდნენ.
სწორედ ამიტომ ნორვეგიაში უამრავ უცნაური ფორმის კლდეს ადგილობრივები გაქვავებულ ტროლებს უწოდებენ.
ზოგი მთა და კლდოვანი წარმონაქმნი დღემდე კონკრეტული ტროლის სახელით არის ცნობილი.
ტროლები და ადამიანები
ტროლების მიმართ ხალხს ერთდროულად შიშიც ჰქონდა და პატივისცემაც.
ბევრ ზღაპარში ისინი ადამიანებს იტაცებდნენ.
განსაკუთრებით ბავშვებს.
თუმცა არსებობს ლეგენდებიც, სადაც ტროლები ადამიანებს საერთოდ არ ერჩიან, თუ ისინი:
- ტყეს არ ანადგურებენ;
- ხმაურს არ ქმნიან;
- მათ გამოქვაბულებს არ უახლოვდებიან;
- ბუნებას პატივს სცემენ.
ამ ისტორიებში ტროლები ბუნების მცველებადაც კი არიან წარმოდგენილნი.
ტროლების ძალა
ტროლები წარმოუდგენელი ფიზიკური ძალით გამოირჩეოდნენ.
ლეგენდების მიხედვით მათ შეეძლოთ:
- უზარმაზარი ლოდების გადაგდება;
- ხეების ამოგლეჯა;
- მთების გადაადგილება;
- მდინარის კალაპოტის შეცვლა;
- ხიდების დანგრევა.
სწორედ ამით ხსნიდნენ ადამიანები ძველად უცნაური ფორმის ლანდშაფტებს.
ტროლები და მაგია
ყველა ტროლი მხოლოდ ძლიერი არ იყო.
ზოგიერთ მათგანს ჯადოსნური ძალებიც გააჩნდა.
ლეგენდებში ხშირად ვხვდებით, რომ ტროლებს შეეძლოთ:
- ილუზიების შექმნა;
- საკუთარი გარეგნობის შეცვლა;
- ადამიანების მოჯადოება;
- ამინდის შეცვლა;
- ტყეში მოგზაურების გზის არევა.
ზოგიერთ ზღაპარში მათ უძველესი ცოდნაც ჰქონდათ.
ტროლების ოჯახები
ბევრ თანამედროვე ფილმში ტროლები მარტო ცხოვრობენ.
ძველ ლეგენდებში კი ისინი ოჯახებით ცხოვრობდნენ.
არსებობდნენ:
- ტროლების მეფეები;
- დედოფლები;
- ბავშვები;
- მთლიანი ტომები.
ზოგჯერ ისინი ერთმანეთსაც ებრძოდნენ.
ტროლების განძი
ტროლები განსაკუთრებულად უფრთხილდებოდნენ ოქროს.
ფოლკლორში ხშირად გვხვდება ისტორიები, სადაც ტროლები გამოქვაბულებში ინახავენ:
- ოქროს მონეტებს;
- ვერცხლს;
- ძვირფას ქვებს;
- მაგიურ იარაღს;
- უძველეს საგანძურს.
ამ განძის მოსაპოვებლად ბევრი გმირი მიემართებოდა, თუმცა მხოლოდ ყველაზე მამაცები ბრუნდებოდნენ უკან.
ქრისტიანობის გავლენა
როდესაც სკანდინავიაში ქრისტიანობა გავრცელდა, ტროლების შესახებ წარმოდგენაც შეიცვალა.
მათ ბნელ ძალებთან აკავშირებდნენ.
ლეგენდებში წერია, რომ ტროლებს:
- ეკლესიის ზარების ეშინოდათ;
- ჯვარს ვერ უძლებდნენ;
- წმინდა ადგილებს ვერ უახლოვდებოდნენ.
ამგვარად ისინი ძველი წარმართული სამყაროს სიმბოლოდ იქცნენ.
ტროლები თანამედროვე ლიტერატურაში
დღეს ტროლები ფენტეზის ჟანრის ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული არსებები არიან.
მათი ნახვა შეიძლება:
- „ჰობიტში“;
- „ბეჭდების მბრძანებელში“;
- „ჰარი პოტერში“;
- „World of Warcraft“-ში;
- „The Elder Scrolls“-ში;
- „Dungeons & Dragons“-ში.
თითოეულ სამყაროში ტროლებს განსხვავებული შესაძლებლობები აქვთ.
ნორვეგიის ტროლების გზა
ნორვეგიაში არსებობს მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი მთის გზა — Trollstigen, რაც ქართულად „ტროლების კიბეს“ ნიშნავს.
სახელი სწორედ ადგილობრივ ლეგენდებს უკავშირდება.
ყოველწლიურად ამ ადგილს ასობით ათასი ტურისტი სტუმრობს.
ტროლები კინოში
ბოლო წლებში განსაკუთრებული პოპულარობა მოიპოვა ნორვეგიულმა ფილმმა Trollhunter (2010).
ფილმი ფსევდოდოკუმენტურ სტილშია გადაღებული და თითქოს რეალურად არსებულ ტროლებზე მოგვითხრობს.
2022 წელს კი გამოვიდა ფილმი Troll, რომელმაც Netflix-ის ერთ-ერთ ყველაზე პოპულარულ არაინგლისურ ფილმად იქცა.
საინტერესო ფაქტები ტროლების შესახებ
1. ტროლები მხოლოდ სკანდინავიაში არ გვხვდება
მსგავსი არსებები ევროპის სხვა ქვეყნების ფოლკლორშიც არსებობს, თუმცა განსხვავებული სახელებით.
2. ყველა ტროლი ბოროტი არ იყო
ზოგიერთი ლეგენდის მიხედვით ისინი კეთილებიც იყვნენ და ადამიანებს ეხმარებოდნენ.
3. ტროლებს განსაკუთრებული სმენა ჰქონდათ
ამბობდნენ, რომ ტყეში ნებისმიერი ხმაური მათ ყურადღებას იქცევდა.
4. ზოგიერთ ტროლს რამდენიმე თავი ჰქონდა
ასეთი აღწერებიც გვხვდება ძველ საგებში.
5. ისინი ბუნების სულებადაც ითვლებოდნენ
ზოგი მკვლევარი ფიქრობს, რომ ტროლები თავდაპირველად ტყისა და მთების მფარველ სულებს წარმოადგენდნენ.
არსებობდნენ თუ არა ტროლები რეალურად?
თანამედროვე მეცნიერებას არ გააჩნია არანაირი მტკიცებულება, რომ ტროლები ოდესმე არსებობდნენ.
ისტორიკოსების აზრით, მათი ლეგენდები შეიძლება წარმოიშვა:
- უცნაური კლდეების ახსნის მცდელობიდან;
- ტყეების შიშისგან;
- ბუნებრივი მოვლენების მითოლოგიური ინტერპრეტაციიდან;
- წარმართული რელიგიებიდან;
- ხალხური ზღაპრების განვითარებიდან.
რატომ არიან ტროლები დღემდე პოპულარული?
ტროლების ისტორიები აერთიანებს საიდუმლოს, თავგადასავალს, ფანტაზიასა და ბუნებას.
სწორედ ამიტომ ისინი დღემდე ინარჩუნებენ პოპულარობას.
სკანდინავიის ქვეყნებში ტროლები კულტურული სიმბოლოა.
მათი გამოსახულებები გვხვდება სუვენირებზე, მუზეუმებში, პარკებში, წიგნებსა და ტურისტულ მარშრუტებზე.
მიუხედავად იმისა, რომ ტროლების არსებობის დამადასტურებელი მტკიცებულება არ არსებობს, მათი ლეგენდები მსოფლიოს კულტურული მემკვიდრეობის მნიშვნელოვან ნაწილად რჩება. ისინი გვახსენებენ, თუ როგორ ცდილობდნენ ადამიანები ბუნების საიდუმლოებების ახსნას მითებისა და ზღაპრების დახმარებით. სწორედ ამიტომ ტროლები დღემდე ფანტაზიის სამყაროს ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ და შთამბეჭდავ არსებებად ითვლებიან.
ხშირად დასმული კითხვები (FAQ)
რა არის ტროლი?
ტროლი სკანდინავიური მითოლოგიის ზებუნებრივი არსებაა, რომელიც, როგორც წესი, ცხოვრობს მთებში, ტყეებსა და გამოქვაბულებში.
რომელ ქვეყნებში წარმოიშვა ტროლების შესახებ ლეგენდები?
ძირითადად ნორვეგიაში, შვედეთში, დანიასა და ისლანდიაში.
რატომ იქცევიან ტროლები ქვად?
ფოლკლორის მიხედვით, მზის სხივები მათ კლდედ აქცევს.
ტროლები ბოროტები არიან?
არა ყოველთვის. ზოგიერთ ლეგენდაში ისინი ადამიანების მტრები არიან, ზოგში კი ბუნების მცველებად ან ნეიტრალურ არსებებად არიან აღწერილნი.
არსებობდნენ თუ არა ტროლები სინამდვილეში?
მათი არსებობის დამადასტურებელი სამეცნიერო მტკიცებულება არ არსებობს. ისინი მითოლოგიისა და ფოლკლორის ნაწილია.
