გიბრალტარი – ვინ იყო ტარიკ იბნ ზიადი და რატომ ჰქვია მის სახელს სრუტე და ტერიტორია?

რა არის გიბრალტარი?

გიბრალტარი არის მცირე ნახევარკუნძული და ბრიტანეთის ზღვისიქითა ტერიტორია, რომელიც მდებარეობს ესპანეთის სამხრეთ წვერზე. მისი ფართობი მხოლოდ 6.8 კმ²-ია, თუმცა მსოფლიოს ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან სტრატეგიულ ადგილად ითვლება, რადგან აკონტროლებს ხმელთაშუა ზღვისა და ატლანტის ოკეანის დამაკავშირებელ გასასვლელს.

ვინ იყო ტარიკ იბნ ზიადი?

Tariq ibn Ziyad იყო VIII საუკუნის ბერბერი სარდალი, რომელიც მსახურობდა ომაიანთა ხალიფატში.

711 წელს მან ჩრდილოეთ აფრიკიდან ჯარით გადაკვეთა სრუტე და იბერიის ნახევარკუნძულზე (დღევანდელი ესპანეთი და პორტუგალია) გადავიდა. სწორედ მისი ლაშქრობა გახდა მუსლიმთა მიერ ესპანეთის დაპყრობის დასაწყისი, რასაც მოჰყვა თითქმის 800-წლიანი მუსლიმური მმართველობის პერიოდი იბერიის დიდ ნაწილზე.

რატომ ჰქვია გიბრალტარი?

როდესაც ტარიკ იბნ ზიადი კლდოვან კონცხთან გადავიდა, არაბებმა ამ ადგილს უწოდეს:

جبل طارق (ჯაბალ ტარიკ) — რაც ნიშნავს „ტარიკის მთა“.

დროთა განმავლობაში ეს სახელი ესპანურმა ენამ გარდაქმნა:

Jabal Tariq → Gibraltar

ანუ „გიბრალტარი“ პირდაპირ ნიშნავს „ტარიკის მთას“.

რატომ ჰქვია სრუტეს გიბრალტარის სრუტე?

თავდაპირველად სახელი ეწოდა თავად კლდეს (Rock of Gibraltar). მოგვიანებით, რადგან ეს კლდე სრუტის ყველაზე თვალსაჩინო და მნიშვნელოვანი ორიენტირი იყო, მისი სახელით მოიხსენიეს მთლიანად ზღვის გასასვლელიც.

ამრიგად:

• ჯერ გაჩნდა გიბრალტარის კლდე;
• შემდეგ — გიბრალტარის ტერიტორია;
• ბოლოს კი — გიბრალტარის სრუტე.

მანამდე ანტიკურ სამყაროში ამ ადგილს ხშირად ჰერკულესის სვეტებს უწოდებდნენ.

რატომ არის გიბრალტარი ასეთი მნიშვნელოვანი?

გიბრალტარის სრუტე ყველაზე ვიწრო ადგილას მხოლოდ დაახლოებით 14 კილომეტრია.

მისი გავლით:

• ხმელთაშუა ზღვიდან ატლანტის ოკეანეში გადის თითქმის ყველა გემი;
• ევროპა და აფრიკა ერთმანეთს ყველაზე მეტად უახლოვდება;
• იგი მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე დატვირთული საზღვაო მარშრუტია.

როგორ გახდა ბრიტანეთის ტერიტორია?

• 1462 წელს გიბრალტარი ესპანელებმა მუსლიმებისგან დაიბრუნეს.
• 1704 წელს, ესპანეთის მემკვიდრეობის ომის დროს, იგი ინგლისურ-ჰოლანდიურმა ფლოტმა დაიკავა.
• 1713 წლის უტრეხტის ხელშეკრულებით ესპანეთმა გიბრალტარი ოფიციალურად გადასცა დიდ ბრიტანეთს.
• დღემდე გიბრალტარი ბრიტანეთის ზღვისიქითა ტერიტორიაა, მიუხედავად იმისა, რომ ესპანეთი მის დაბრუნებას კვლავ ითხოვს.

საინტერესო ფაქტი

არსებობს ცნობილი, თუმცა ისტორიულად დაუდასტურებელი ლეგენდა, რომ ტარიკ იბნ ზიადმა გადასვლის შემდეგ საკუთარი გემები დაწვა, რათა მის ჯარს უკან დასახევი გზა აღარ ჰქონოდა. თანამედროვე ისტორიკოსების ნაწილი ამ ამბავს უფრო ლეგენდად მიიჩნევს, ვიდრე დადასტურებულ ფაქტად.