იოჰან კრუიფი – ფეხბურთის გენიოსი, რომელმაც თამაში შეცვალა

იოჰან კრუიფი (Johan Cruyff) მსოფლიოს ფეხბურთის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი ფეხბურთელი და მწვრთნელია. იგი ცნობილი იყო არა მხოლოდ თავისი გამორჩეული ტექნიკითა და გოლებით, არამედ იმითაც, რომ მთლიანად შეცვალა ფეხბურთის ფილოსოფია. კრუიფის იდეებმა საფუძველი ჩაუყარა თანამედროვე შემტევ და კომბინაციურ ფეხბურთს, რომლის ელემენტებს დღესაც მსოფლიოს საუკეთესო კლუბები იყენებენ.

ბავშვობა და პირველი ნაბიჯები

იოჰან კრუიფი 1947 წლის 25 აპრილს ნიდერლანდების დედაქალაქ ამსტერდამში დაიბადა. ბავშვობიდანვე ფეხბურთით იყო გატაცებული და ძალიან მცირე ასაკში შეუერთდა ამსტერდამის „აიაქსის“ აკადემიას. სწორედ აქ გამოავლინა თავისი უნიკალური ნიჭი – სწრაფი აზროვნება, საოცარი ტექნიკა და თამაშის შესანიშნავი ხედვა.

კრუიფმა პროფესიონალური კარიერა 17 წლის ასაკში დაიწყო. რამდენიმე სეზონში იგი „აიაქსის“ ლიდერი გახდა და კლუბთან ერთად ევროპული ფეხბურთის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული ეპოქა შექმნა.

„ტოტალური ფეხბურთის“ სიმბოლო

იოჰან კრუიფი ყველაზე მეტად „ტოტალური ფეხბურთის“ (Total Football) სტილთან ასოცირდება. ეს ტაქტიკა გულისხმობდა, რომ მოედანზე ნებისმიერ ფეხბურთელს შეეძლო სხვადასხვა პოზიციაზე თამაში, ხოლო გუნდი მუდმივად მოძრაობდა და სივრცეებს ცვლიდა.

ამ სისტემაში მოთამაშეებს მხოლოდ საკუთარი პოზიციის დაცვა არ ევალებოდათ – ისინი აქტიურად ერთვებოდნენ შეტევასა და დაცვაში. სწორედ ამ მიდგომამ შეცვალა ფეხბურთის განვითარება და ნიდერლანდები მსოფლიოს ერთ-ერთ ყველაზე ინოვაციურ საფეხბურთო ქვეყნად აქცია.

წარმატებები „აიაქსში“

იოჰან კრუიფმა „აიაქსთან“ ერთად უამრავი ტიტული მოიგო. მათ შორის:

• ნიდერლანდების ჩემპიონატი – 8-ჯერ;
• ნიდერლანდების თასი – 5-ჯერ;
• ევროპის ჩემპიონთა თასი – ზედიზედ 3-ჯერ (1971, 1972 და 1973 წლებში);
• უეფას სუპერთასი;
• საკონტინენტთაშორისო თასი.

„აიაქსი“ იმ პერიოდში მსოფლიოს საუკეთესო კლუბად ითვლებოდა და ამ წარმატებების მთავარი შემოქმედი სწორედ კრუიფი იყო.

„ბარსელონაში“ გადასვლა

1973 წელს კრუიფი ესპანურ „ბარსელონაში“ გადავიდა. მისი ტრანსფერი იმ დროისთვის რეკორდულ თანხად შეფასდა. კლუბში მისვლამ კატალონიური გუნდის ისტორიაში ახალი ეპოქა დაიწყო.

1974 წელს „ბარსელონამ“ მადრიდის „რეალი“ სტუმრად 5:0 დაამარცხა. ეს მატჩი დღემდე კლუბის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან გამარჯვებად ითვლება, ხოლო კრუიფმა ამ შეხვედრაში ბრწყინვალედ ითამაშა.

ნიდერლანდების ნაკრების ლიდერი

იოჰან კრუიფი ნიდერლანდების ეროვნული ნაკრების კაპიტანი იყო. 1974 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე მან თავისი გუნდი ფინალამდე მიიყვანა.

მიუხედავად იმისა, რომ ნიდერლანდები ფინალში დასავლეთ გერმანიასთან დამარცხდა, ტურნირის ყველაზე შთამბეჭდავი გუნდი სწორედ „ნარინჯისფრები“ იყვნენ. კრუიფი ჩემპიონატის საუკეთესო ფეხბურთელად აღიარეს და მთელი მსოფლიო აღაფრთოვანა თავისი თამაშით.

საინტერესოა, რომ 1978 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე კრუიფს აღარ უთამაშია, თუმცა მისი გავლენა ნაკრებზე კიდევ მრავალი წლის განმავლობაში იგრძნობოდა.

„კრუიფის მოტყუება“

ფეხბურთის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ფინტი სწორედ კრუიფმა შექმნა. ეს მოძრაობა „Cruyff Turn“-ის სახელითაა ცნობილი.

ამ ილეთში ფეხბურთელი თითქოს პასს ან დარტყმას აპირებს, მაგრამ ბოლო მომენტში ბურთს საყრდენი ფეხის უკან ატარებს, მიმართულებას სწრაფად ცვლის და მცველს უკან იტოვებს. დღეს ამ ფინტს მსოფლიოს ყველა ასაკობრივი კატეგორიის ფეხბურთელები სწავლობენ.

მწვრთნელის კარიერა

ფეხბურთელის კარიერის დასრულების შემდეგ კრუიფმა მწვრთნელობა დაიწყო. მან ჯერ „აიაქსი“, შემდეგ კი „ბარსელონა“ გაწვრთნა.

„ბარსელონაში“ მან შექმნა ლეგენდარული „Dream Team“, რომელმაც 1992 წელს კლუბის ისტორიაში პირველი ევროპის ჩემპიონთა თასი მოიგო.

კრუიფმა დიდი ყურადღება დაუთმო ახალგაზრდების განვითარებას. სწორედ მისი ხედვის საფუძველზე ჩამოყალიბდა „ლა მასიას“ აკადემიის თანამედროვე ფილოსოფია, სადაც მოგვიანებით გაიზარდნენ ლიონელ მესი, ჩავი, ანდრეს ინიესტა და სხვა ვარსკვლავები.

ინდივიდუალური ჯილდოები

იოჰან კრუიფის კარიერა უამრავი პრესტიჟული ჯილდოთია გამორჩეული:

• „ოქროს ბურთი“ – 1971, 1973 და 1974 წლებში;
• მსოფლიო ფეხბურთის ერთ-ერთ საუკეთესო მოთამაშედ არაერთხელ აღიარება;
• FIFA-სა და UEFA-ს ყველა დროის საუკეთესო ფეხბურთელთა სიებში მუდმივი ადგილი.

სამჯერ „ოქროს ბურთის“ მოგება იმ პერიოდისთვის უნიკალური მიღწევა იყო.

მემკვიდრეობა

იოჰან კრუიფი 2016 წლის 24 მარტს, 68 წლის ასაკში გარდაიცვალა. მას ფილტვის კიბო ჰქონდა, თუმცა სიცოცხლის ბოლომდე აქტიურად მუშაობდა ფეხბურთის განვითარებაზე.

დღეს მისი სახელი მხოლოდ დიდ ფეხბურთელს არ უკავშირდება. კრუიფი ითვლება ადამიანად, რომელმაც ფეხბურთის აზროვნება შეცვალა. მისი იდეები თანამედროვე მწვრთნელების – პეპ გვარდიოლას, ლუის ენრიკესა და სხვა სპეციალისტების ტაქტიკაში ნათლად ჩანს.

დასკვნა

იოჰან კრუიფი მხოლოდ ლეგენდარული ფეხბურთელი არ ყოფილა – იგი ნამდვილი რევოლუციონერი იყო. მისმა სათამაშო სტილმა, ტაქტიკურმა ხედვამ და მწვრთნელურმა ფილოსოფიამ მსოფლიო ფეხბურთზე უდიდესი გავლენა მოახდინა. სწორედ ამიტომ, ბევრი ექსპერტი მას ყველა დროის საუკეთესო და ყველაზე გავლენიანი ფეხბურთელებისა და მწვრთნელების სიაში ასახელებს. კრუიფის მემკვიდრეობა დღემდე ცოცხალია და მისი იდეები თანამედროვე ფეხბურთის განუყოფელ ნაწილად რჩება.