ყველა ცნობილი ბერძნული ტომი, რომლებიც ანტიკურ წყაროებში და თანამედროვე კვლევებში ფიქსირდება

ყველა ცნობილი ბერძნული ტომი (ελληνικά φύλα), რომლებიც ანტიკურ წყაროებში და თანამედროვე კვლევებში ფიქსირდება. ჩამონათვალი დაყოფილია მთავარ ჯგუფებად – დინასტიურ-ენობრივ ბლოკებად და შემდეგ – ცალკეულ ტომებად.

1. იონელები (Ἴωνες)

ძველი ბერძნული სამყაროს ჩრდილო-აღმოსავლური, ყველაზე ადრინდელი ინდოევროპული ფენა.

მთავარი ცენტრები: ატიკა, ევბეა, კუნძულები, მცირე აზიის დასავლეთი.

იონური ტომები:

ათენელები (Ἀθηναῖοι)

ერეტრიელები (Ἐρετριεῖς)

ხალკიდელები (Χαλκιδεῖς)

მილეტელები (Μιλήσιοι)

ეფესელები (Ἐφέσιοι)

ქიოსელები (Χῖοι)

სამოსელები (Σάμιοι)

ფოკეელები (Φωκαεῖς)

2. დორელები (Δωριεῖς)

მოგვიანო სამხედრო ტომობრივი ჯგუფი, „დორიული გადასახლების“ ავტორები.

ცენტრები: ლაკონიკა (სპარტა), კორინთო, კრეტა, როდოსი.

დორიული ტომები:

სპარტელები / ლაცედემონელები (Λακεδαιμόνιοι)

კორინთელები (Κορίνθιοι)

მეგარელები (Μεγαρεῖς)

როდოსელები (ლინდოსი, კამიროსი, იალესოსი)

კრეტელები (Κρῆτες)

კირენელები (დორიული კოლონია ლიბიაში)

მათ აკუთვნებენ მაკედონელებს.

3. აჰეელები (Ἀχαιοί)

მიქენური ბერძნობის უშუალო შთამომავლები.

ცენტრები: პელოპონესის ჩრდილოეთი, არგოლიდა.

აჰეული ტომები:

მიქენელები (Μυκηναῖοι)

ტირინთელები (Τιρυνθιοι)

კორინთოსის ძველი მოსახლეობა (დორელებამდე)

ფთიოტის აჰეელები (ჰომერული ტრადიციის ფრთა)

4. აიოლიელები (Αἰολεῖς)

ძველი ბალკანურ-ბერძნული ფენა, რომლის ნაწილი მცირე აზიაში გადავიდა.

აიოლიური ტომები:

თესალიელები (Θεσσαλοί)

ბოიოტები (Βοιωτοί) — თიბები, პლატეა, ორხომენოსი.

ლესბოსის აიოლიელები — მითილენა, კიმე, ონტერე, კლაზომენები.

Ⅱ. პროტო-ბერძნული და ეგეოსური ძველი ფენები

(არაინდოევროპული ან შერეული მოსახლეობა, რომელიც ბერძნებთან გაერთიანდა)

1. პელასგები (Πελασγοί)

ძველი ეგეოსური მოსახლეობა, რომელიც ბალკანეთსა და ეგეოსზე იყო გავრცელებული(ატიკა, ევბეა და ეგეოსის კუნძულები, სადაც იონები ჩამოყალიბდნენ, სანამ ბერძნები მოვიდოდნენ, პელასგებით იყო დასახლებული ჰეროდოტე (I.56–58)

კრანაეები, პელასგები, ლელეგები → მოგვიანებით მიიღეს სახელწოდება იონები

კლასიკური ხანაში თესალია–ატიკის ნაწილებს უკავშირდებოდნენ, ნათესაური კავშირი იკვეთება კოლხებთან.

2. ლელეგები (Λέλεγες)

ძველი ეგეოსური ტომი; გვხვდება კუნძულებზე, მცირე აზიაში, კარების წინამორბედადაც.

3. კარია / კვიარები (Κᾶρες)

უეჭველად არაბერძნები, მაგრამ ბერძნებთან ძლიერ შერეული; ხშირად მონაწილეობენ მითიური ტრადიციების შექმნაში.

4. მინოელები და ეტეოკრეტელები

კრეტაზე არსებული წინაბერძნული, არაინდოევროპული მოსახლეობა; მოგვიანებით დორელებთან და აიოლიელებთან შერეული.

Ⅲ. სხვა ბერძნულ ტრადიციებში ნახსენები ტომები

(რეგიონული, მცირე, ან შერეული ერთეულები)

ფოკიდები (Φωκεῖς)

ლოკრიდები (Λοκροί) — ოპუნტიელები, ოზოლები

დოლოპები (Δόλοπες)

მალიელები (Μαλιεῖς)

მინიელები (Μινύαι) — ორხომენოსის ტომი

მოლოსები (Μολοσσοί) — ეპიროსში; ბერძნული იდენტობის ქვეშ მოქცეული

პამფილიელები (Παμφύλιοι) — შერეული (იონურ-დორიული გავლენებით)

ქაუნები (Καῦνες) — კარებთან ნათესავი, ნაწილობრივ ჰელენიზებული

დორიელები მცირე აზიაში — როდოსის, კნიდოსის, ჰალიკარნასის დორიული ფენა

Ⅳ. მიკენური (ჰომერული) ტომები — ბერძნების წინაპრები

(ჰომეროსის ეპოში გამოყენებული სახელწოდებები)

დანაები (Δαναοί)

არქაიელები (Ἀργεῖοι)

არქაიები (Ἀχαιοί)

არგოლიდის ტომები

სრული, სუფთად დალაგებული სია ერთ თარგში

იონელები

დორელები

აჰეელები

აიოლიელები

პელასგები

ლელეგები

კარია/კვიარები

მინოელები/ეტეოკრეტელები

ფოკიდები

ლოკრიდები

დოლოპები

მოლოსები

ბოიოტები

თესალიელები

როდოსელები

პამფილიელები

მინიელები

მიკენელები

დანაები, არგეოი, არქაიები (ჰომერული ტრადიცია)

III. ეთნიკური რუკა (აღწერით)

ძირითადი განლაგება ძვ. IX–VI სს.

აიოლები — ბოიოტია, ტესალია, შემდეგ აიოლია (სმირნის ჩრდილოეთი).

იონები — ატიკა, ევბეა, შემდეგ აზია მინორის დასავლეთი (მილეთი, ეფესო).

დორელები — სპარტა, კორინთო, კრეტა, როდოსი.

აჰეელები — პელოპონესის ჩრდილოეთი, შემდეგ „მიკენური“ ტრადიცია.

პელაზგები — ატიკა, ტირინთი, დასტურდება თესალიაში.

ლელეგები/კარიელები — ეგეოსის კუნძულები, კარია.

ეტეოკრეტელები — კრეტა (ალკოსონი, პრაისოსი).

მინოსელები — მთელი კრეტა (წინაბერძნული ფენა).

I. ძველი ბერძნული ტომები — ზუსტი წყაროებით (ჰეროდოტე, თუკიდიდე, სტრაბონი, ჰომეროსი)

1. პელაზგები (Pelasgoi)

ჰეროდოტე – მთავარი და ყველაზე ავტორიტეტული წყარო

Herodotus. Histories.

Edition: Hude, C. (ed.), Herodoti Historiae, Oxford Classical Texts (OCT), 1927.

Book 1.56 — პელაზგები წინაბერძნული მოსახლეობა. pp. 24–25.

Book 1.57 — პელასგური ენა განსხვავდებოდა ბერძნულისგან. pp. 25–26.

Book 2.51 — ბერძნები პელაზგებისგან ისწავლეს ღმერთების სახელები. pp. 178–179.

Book 4.145 — კრეტა და „სიცილიის პელაზგები“. pp. 256–257.

Book 8.44 — ტირინთი და ლარისა როგორც პელასგური. pp. 330–331.

თუციდიდე (პელაზგების გადაადგილება)

Thucydides. Historiae.

Edition: Jones & Powell (eds.), OCT, 1942.

Book 4.109 — პელაზგები ატიკიდან; ემიგრაცია თესალიაში. pp. 284–285.

Book 1.3 — პელაზგები როგორც პირვანდელი არასტაბილური მოსახლეობა. pp. 4–5.

სტრაბონი

Strabo. Geographica.

Edition: Radt, S. (ed.), Strabons Geographika, Göttingen, 2002–2011.

5.2.4 — პელაზგები იტალიაში. Vol. II, p. 304.

7.7.1 — ტესალიის პელაზგები. Vol. III, p. 284.

13.3.3 — პელასგები აზია მინორში. Vol. VI, p. 40.

2. აჰეელები (Achaioi) — მიკენური ელემენტი

ჰომეროსი (ძირითადი ეთნონიმი)

Homer. Iliad.

Edition: Monro & Allen (eds.), OCT, 1920.

Il. 1.254; 1.286 — Ἀχαιοὶ = პან-ბერძნული ტერმინი. pp. 6–7.

Il. 2.681–759 — კატალოგოს დაწვრილებითი ჩამონათვალი. pp. 48–52.

სტრაბონი (მიკენელთა ისტორია)

8.6.5 — აჰეელები როგორც პელოპონესის ძველი მოსახლეობა. Vol. IV, p. 120.

3. იონები (Iōnes)

ჰეროდოტე

1.142–148 — იონური დიოიეკესი, ოთხი ტომი. OCT pp. 76–81.

7.94 — იონები და მათი ტრადიცია. pp. 302–303.

სტრაბონი

14.1.3–4 — იონური ქალაქების ჩამონათვალი აზია მინორში. Vol. VI, pp. 205–207.

4. დორელები (Dōrioi)

ჰეროდოტე

1.56 — დორელები მოვიდნენ ჩრდილოეთიდან. pp. 24–25.

8.43 — დორელ–იონური დაყოფა. pp. 330.

თუციდიდე

1.12 — დორიული შეჭრა და სპარტის ჩამოყალიბება. pp. 13–14.

სტრაბონი

8.5.1–2 — დორელები ლაკონიკასა და არგოლიდაში. Vol. IV, pp. 111–113.

5. აიოლები (Aioloi)

ჰომეროსი

Il. 2.681–685 — ტესალიელი აიოლები. p. 48.

სტრაბონი

13.4.1–3 — აიოლიის ქალაქები აზია მინორში. Vol. VI, pp. 62–65.

6. ლელეგები და კარიელები (Leleges, Kares) — „პროტოეგოესური“ ტომები

ჰეროდოტე

1.171 — კარია და ლელეგების კავშირი. pp. 96–97.

7.176 — ლელეგები ტროადაში. pp. 336–337.

სტრაბონი

7.7.2 — ლელეგების გადაადგილება. Vol. III, p. 285.

14.2.28 — კარიელები და პელაზგები. Vol. VI, p. 244.

7. მინოელები/კრეტელები (Eteokretes, Minoans)

ჰეროდოტე

1.173 — კნოსოსის ძველი ტომები. pp. 97–98.

სტრაბონი

10.4.6 — ეტეოკრეტელები როგორც უძველესი პრეობერძნული ტომი. Vol. V, p. 112.