რატომ დასაჯეს სპილო სიკვდილით 1916 წელს?

სპილოს საჯარო სიკვდილით დასჯა ადამიანის მოკვლის გამო – ტრაგიკული ისტორია 1916 წლის 12 სექტემბრიდან

1916 წლის 12 სექტემბერს აშშ-ის შტატ ტენესიში მოხდა ერთ-ერთი ყველაზე უცნაური და სასტიკი შემთხვევა, რომელიც ცხოველთა ისტორიაში დღემდე განსაკუთრებულ ადგილს იკავებს. იმ დღეს სპილო, სახელად მერი (Mary), ათასობით ადამიანის თვალწინ საჯაროდ ჩამოახრჩვეს მას შემდეგ, რაც მას ადამიანის მკვლელობაში დასდეს ბრალი.

ვინ იყო სპილო მერი?

მერი ხუთტონიანი აზიური სპილო იყო, რომელიც Sparks World Famous Shows-ის მოგზაურ ცირკში მონაწილეობდა. ის მრავალი წლის განმავლობაში ასრულებდა სხვადასხვა ნომერს და ერთ-ერთი მთავარი ატრაქციონი იყო. მერი მშვიდ და დამჯერ ცხოველად ითვლებოდა, თუმცა 1916 წლის სექტემბერში ყველაფერი ტრაგიკულად შეიცვალა.

რა მოხდა 1916 წლის 12 სექტემბერს?

ცირკი ტენესის პატარა ქალაქში, კინგსპორტში (Kingsport), გამოდიოდა. იმ დღეს სპილოს ახლად აყვანილი მომვლელი, უოლტერ ელდრიჯი (Walter Eldridge), რომელსაც სპილოებთან მუშაობის დიდი გამოცდილება არ ჰქონდა, აღლუმის დროს მერის მართავდა.

გავრცელებული ცნობებით, გზაზე მერი შეჩერდა, რათა მიწიდან საზამთროს ნაჭერი ან სხვა საკვები აეღო. მომვლელმა მას მკვეთრად ჩაარტყა სპეციალური მეტალის წვერიანი ჯოხით (bullhook). სწორედ ამის შემდეგ გაცოფებულმა სპილომ მომვლელი ხორთუმით აიტაცა, მიწაზე დააგდო და ფეხით გასრისა. მიღებული დაზიანებების შედეგად ელდრიჯი ადგილზე გარდაიცვალა.

ხალხის რეაქცია

ინციდენტმა მოსახლეობაში ძლიერი აღშფოთება გამოიწვია. იმ პერიოდში ცხოველთა კეთილდღეობაზე თანამედროვე წარმოდგენები ჯერ კიდევ არ არსებობდა და ბევრმა მერის დაუყოვნებლივ მოკვლა მოითხოვა.

გავრცელდა შეძახილები:

• „მოკალით სპილო!“
• „საშიში ცხოველია!“
• „ის აღარ უნდა დარჩეს ცოცხალი!“

ცირკის მფლობელები შიშობდნენ, რომ თუ მერის არ მოკლავდნენ, წარმოდგენებს მაყურებელი აღარ დაესწრებოდა და მათი ბიზნესი დასრულდებოდა.

საჯარო სიკვდილით დასჯა

1916 წლის 12 სექტემბერს მერი ქალაქ ერვინში (Erwin, Tennessee) გადაიყვანეს, სადაც მისი სიკვდილით დასჯა გადაწყდა.

ათასობით ადამიანი შეიკრიბა რკინიგზის ეზოში ამ სანახაობის სანახავად.

სპილო უზარმაზარი ამწის დახმარებით ჩამოახრჩვეს. პირველი მცდელობა წარუმატებელი აღმოჩნდა — ჯაჭვი გაწყდა და მერი მიწაზე დაეცა, რის შედეგადაც მძიმე დაზიანებები მიიღო. მოგვიანებით უფრო ძლიერი ჯაჭვი გამოიყენეს და სპილო საბოლოოდ ჩამოახრჩვეს.

ეს შემთხვევა გადაიღეს ფოტოზეც, რომელიც დღემდე ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ ისტორიულ კადრად ითვლება.

შეიძლებოდა თუ არა ტრაგედიის თავიდან აცილება?

ისტორიკოსებისა და ცხოველთა ქცევის სპეციალისტების ნაწილი მიიჩნევს, რომ მერის აგრესია შესაძლოა ადამიანის არასწორმა მოპყრობამ გამოიწვია.

არსებობს რამდენიმე სავარაუდო მიზეზი:

• მომვლელს სპილოებთან მუშაობის გამოცდილება არ ჰქონდა;
• მან ცხოველს ბასრი მეტალის ინსტრუმენტი ძლიერად ჩაარტყა;
• ცირკში ცხოველები ხშირად მძიმე პირობებში ცხოვრობდნენ და დიდ სტრესს განიცდიდნენ.

ამიტომ ბევრი მკვლევარი თვლის, რომ მერის ქმედება უფრო თავდაცვითი რეაქცია იყო, ვიდრე უმიზეზო აგრესია.

ისტორიული მნიშვნელობა

მერის სიკვდილით დასჯა დღეს ხშირად მოჰყავთ მაგალითად, როდესაც საუბარია ცხოველთა უფლებებზე, ცირკებში მათი გამოყენების ეთიკურ მხარესა და ადამიანისა და გარეული ცხოველების ურთიერთობაზე.

ეს შემთხვევა გვახსენებს, რამდენად განსხვავებული იყო საზოგადოების დამოკიდებულება ცხოველების მიმართ გასული საუკუნის დასაწყისში. თანამედროვე სტანდარტებით მსგავსი გადაწყვეტილება, სავარაუდოდ, აღარ იქნებოდა მიღებული — ექსპერტები პირველ რიგში შეისწავლიდნენ ინციდენტის მიზეზებს და ეცდებოდნენ ცხოველის უსაფრთხოდ გადაყვანას სპეციალიზებულ თავშესაფარში.

დასკვნა

1916 წლის 12 სექტემბერს სპილო მერის საჯარო ჩამოხრჩობა ისტორიაში ერთ-ერთ ყველაზე ტრაგიკულ მოვლენად დარჩა. მიუხედავად იმისა, რომ მან ადამიანის სიცოცხლე იმსხვერპლა, დღევანდელი თვალით შეფასებისას ბევრი სპეციალისტი მიიჩნევს, რომ პასუხისმგებლობის დიდი ნაწილი ადამიანურ შეცდომებსა და იმდროინდელი ცირკების სასტიკ პირობებს ეკუთვნოდა.

მერის ისტორია დღეს მხოლოდ უცნაური ისტორიული ფაქტი აღარ არის — ის გახდა შეხსენება იმისა, თუ რამდენად მნიშვნელოვანია ცხოველებთან ჰუმანური მოპყრობა და პასუხისმგებლიანი დამოკიდებულება.